دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های حقوق کیفری 2251-9351 مقالات آماده انتشار 2026 08 15 A Comparative Study on the Vulnerability of Adversarial and Inquisitorial Systems to Wrongful Convictions مطالعه تطبیقی آسیب‏پذیری نظام‏های دادرسی اتهامی و تفتیشی در برابر محکومیت بی‏گناهان 2403 10.30513/cld.2026.8587.2289 FA جمشید غلاملو استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌‏شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. فاطمه فَصحی‌نژاد کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران Journal Article 2026 06 16 Despite extensive reforms, criminal justice systems remain largely analyzable within two main traditions: adversarial and inquisitorial. A fundamental challenge in both systems is the phenomenon of wrongful convictions, a critical form of miscarriages of justice. This study addresses whether a significant relationship exists between the type of criminal justice model and the likelihood of occurrence or detection of such errors. Using a descriptive-analytical method with a comparative approach, we examine factors influencing wrongful convictions in adversarial and inquisitorial systems. The initial hypothesis posits that adversarial systems, due to features such as the high emphasis on cross-examination and the prominent role of juries, are more prone to wrongful convictions. Findings indicate that while certain structural characteristics of adversarial systems may increase the risk of wrongful convictions, the higher rate of identified cases in these countries does not necessarily reflect higher occurrence. Rather, it largely stems from the existence of effective mechanisms for case review and post-conviction relief. Overall, the contemporary difference between the two systems lies less in the actual occurrence of errors and more in the level of transparency, detectability, and the existence of mechanisms for verification and correction. نظام‌های دادرسی کیفری، به‌رغم تحولات گسترده، عموماً در چارچوب دو سنت اصلی اتهامی و تفتیشی قابل تحلیل‌اند. یکی از چالش‌های اساسی در هر دو نظام، پدیدۀ محکومیت بی‌گناهان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مصادیق خطاهای قضایی است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا میان نوع الگوی دادرسی کیفری و احتمال وقوع یا شناسایی این خطا، رابطه‌ای معنادار وجود دارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی تطبیقی، به بررسی عوامل مؤثر بر محکومیت بی‌گناهان در دو نظام اتهامی و تفتیشی می‌پردازد. فرضیه اولیه آن است که در نظام‌های تابع الگوی اتهامی، به‌دلیل ویژگی‌هایی همچون اهمیت بالای پرسش متقابل و نقش برجستۀ هیئت منصفه، احتمال بروز محکومیت بی‏گناهان بیشتر است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه برخی ویژگی‌های ساختاری نظام اتهامی، می‌تواند زمینه‌ساز افزایش احتمال محکومیت بی‌گناهان باشد، نرخ بالاترِ موارد شناسایی‌شده در این کشورها لزوماً به معنای وقوع بیشتر این پدیده نیست، بلکه تا حد زیادی ناشی از وجود سازوکارهای اختصاصی و کارآمد برای رسیدگی به ادعاهای پس از محکومیت قطعی و شناسایی و احراز محکومیت بی‏گناهان است. در مجموع، به نظر می‌رسد امروزه تفاوت میان دو نظام، بیش از آنکه در اصل وقوع خطا باشد، در میزان شفافیت، قابلیت کشف و سازوکارهای احراز و اصلاح آن نهفته است. https://cld.razavi.ac.ir/article_2403_152fd39afd41a48e1747da62bc4a2ee7.pdf