وضعیت جرم‌انگاری جعل و سوء‌استفاده از سفید اثر انگشت در حقوق ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه حقوق، واحد قائم‌شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائم‌شهر، ایران.

چکیده

یکی از چالش‌های حقوقی مرتبط با اثر انگشت در حقوق جزای ایران، مسئلۀ جرم‌انگاری جعل اثر انگشت و یا سوء‌استفاده از سفید اثر انگشت است، چراکه قانون‌گذار علی‌رغم اشاره به واژه‌های «امضاء و یا مهر» در جرم‌انگاری جعل و سوءاستفاده از سفید مهر و یا سفید امضا (موضوع مواد 523 و 673 قانون تعزیرات مصوب 1375)، در خصوص اثر انگشت با سکوت مواجه است. ازاین‌رو، با توجه به جنبۀ اثباتی اثر انگشت در حقوق و رویۀ قضایی ایران، این ابهام مطرح است که آیا اثر انگشت را می‌توان در حکم امضا تلقی کرد؟ نتایج این پژوهش با هدف تبیین جرم بودن یا نبودن جعل یا سوء‌استفاده از سفید اثر انگشت دیگری و با استفاده از روش کتابخانه‌ای و توصیفی-تحلیلی نشان داده است که میان دکترین حقوقی، دیدگاه‌های متفاوت وجود دارد. دیدگاه نخست این است که جعل اثر انگشت یا سوءاستفاده از آن مطلقاً جرم است و دیدگاه دوم بر این است که جعل اثر انگشت یا سوءاستفاده از آن مطلقاً جرم نیست. به نظر نگارنده، دیدگاه سومی در قالب دیدگاه بینابین قابل طرح است، به‌نحوی که جعل اثر انگشت افراد بی‌سواد و یا باسواد عاجز از امضا یا سوءاستفاده از آن جرم است، درحالی‌که جعل اثر انگشت افراد باسواد قادر به امضا یا سوءاستفاده از آن جرم نیست. در شرایط کنونی، با توجه به نقاط قوت و ضعف دو دیدگاه رایج و لحاظ قوانین موضوعه از حیث ضرورت اخذ اثر انگشت از افراد خاص و عدم تأثیر امضای آنان و همچنین، لزوم اتکای قاضی به اصول تفسیری حقوق کیفری، دیدگاه بینابین می‌بایست ملاک عمل از سوی قضات قرار گیرد که بر مبنای آن فقط جعل و یا سوء‌استفاده از اثر انگشت افراد بی‌سواد و یا افراد باسواد عاجز از امضا می‌تواند واجد وصف کیفری باشد، هرچند دیدگاه نخست با واقعیت‌های اجتماعی و قضایی منطبق‌تر است و باید در اصلاحات تقنینی آتی مورد پذیرش مقنن قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Status of Criminalization of Forgery and Abuse of Blank used Fingerprint in Iranian law

نویسنده [English]

  • Hasan Hajitabar Firozjaei
Associate Professor, Department of Law, Ghaemshahr Branch, Islamic Azad University, Ghaemshahr, Iran.
چکیده [English]

One of the fundamental legal challenges in the Iranian criminal law is the issue of criminalizing fingerprint forgery or misuse of blank used fingerprint; since despite referring to the words "signature or seal" in the criminalization of forgery (Article 523 of the Criminal Procedure Code of 1375) and misuse of blank used seal or signature (Article 673 of the Criminal Procedure Code of 1375), the legislator is silent about fingerprints. Therefore, considering the affirmative aspect of fingerprints in the Iranian judicial practice, there is an ambiguity as to whether fingerprints can be considered as signatures or not? Using a descriptive-analytical and library research method, the results of the study indicate that there are different points of view in legal doctrines. The first view holds that forgery of fingerprints or misuse of it is absolutely a criminal offense. The second view believes that such actions are absolutely no crime. A third view (the opinion of the author) can be imaginable, so that the forgery or misuse of fingerprints of illiterate persons or those incapable of signing is a criminal offense, while such forgery or misuse of literate and capable of signing is no crime. In the present situation, considering the cons and pros of the two mainstream points of views and statutes that necessitate obtaining the fingerprint of special persons and holding their signature non-effective and also the necessity of reliance of the judge to principles of interpretation of criminal law the third view should be served as criterion which holds merely forgery or misuse of fingerprints of illiterate persons of those incapable of signing can be considered criminal, even though the first view conforms with social and judicial realities better. This view should be considered in future legislative amendments.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Criminalization
  • Fingerprints
  • Forgery
  • Misuse of Blank used Fingerprint
آزمایش، علی. (1382ش). تقریرات حقوق کیفری، (ج. اول؛ باب جرایم علیه اموال، قسمت دوم؛ تحریر: سید عمادالدین طباطبائی). دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه تهران.
 آقایی‌نیا، حسین؛ رستمی، هادی. (1404ش). حقوق کیفری اختصاصی 1، (جرایم علیه اموال و مالکیت؛ چ. پنجم). تهران: میزان.
 آقایی‌نیا، حسین؛ رستمی، هادی. (1403ش). حقوق کیفری اختصاصی 2، (جرایم علیه مصالح عمومی کشور؛ چ. سوم). تهران: میزان.
 الهی‌منش، محمدرضا؛ مرادی اوجقاز، محسن. (1401ش). حقوق کیفری اختصاصی 1، (جرایم علیه اموال و مالکیت؛ چ. اول). تهران: مجد.
 الهی‌منش، محمدرضا؛ مرادی اوجقاز، محسن. (1400ش). حقوق کیفری اختصاصی 2، (جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی؛ چ. اول). تهران: مجد.
 انصاری، ولی‌الله. (١٣٨٠ش). کشف علمی جرایم، (چ. اول). تهران: سمت.
 بارانی، محمد. (1403ش). جعل و تزویر در قانون و رویۀ قضایی ایران، (چ. دهم). تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوۀ قضائیه.
 بازگیر، یداله. (1376ش). سرقت، جعل و خیانت در امانت در آرای دیوان عالی کشور، (چ. اول). تهران: حقوقدان.
 پور ارشد، نادر. (1392ش). امضاء در حقوق ایران. پژوهش‌های حقوق خصوصی، 1(1)، 161-184.دسترس‌پذیر در: https://jpl.sdil.ac.ir/article_42287.html 
 پیمانی، ضیاءالدین. (1365-66ش). حقوق کیفری اختصاصی، (جزوۀ درسی). کارشناسی ارشد، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران.
 حبیب‌زاده، محمدجعفر. (1393ش). حقوق جزای اختصاصی، (جرایم علیه اموال؛ چ. هفتم). تهران: سمت.
 دیانتی، عبدالله. (1392ش). نقش انگشت‌نگاری در جرم‌یابی. کارآگاه، 7(24)، 116-139. دسترس‌پذیر در: http://det.jrl.police.ir/article_10445.html 
 زراعت، عباس. (1385ش). حقوق جزای اختصاصی 2، (جرایم علیه اموال و مالکیت؛ چ. اول). تهران: فکرسازان.
 سالاری، مهدی. (1386ش). حقوق جزای اختصاصی، (جعل و تزویر؛ چ. اول). تهران: میزان.
 سالاری شهربابکی، میرزا مهدی. (1393ش). حقوق کیفری اختصاصی، (تحلیل جرم جعل و تزویر؛ چ. سوم). تهران: جنگل.
 سلیمان‌پور، محمد. (1342ش). جعل اسناد در حقوق ایران و از نظر حقوق تطبیقی، (چ. اول). تهران: گنج دانش.
 شامبیاتی، هوشنگ. (1398ش). حقوق جزای اختصاصی، (جرایم علیه مصالح عمومی کشور؛ ج. 2، چ. 2). تهران: مجد.
 شریفی، محسن. (1403ش). تأملی بر رویکرد لایحۀ اصلاح باب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) راجع به جعل و استفاده از سند مجعول. آموزه‌های حقوق کیفری، 21(28)، 177-204. https://doi.org/10.30513/cld.2025.6425.2073 
 شیری، عباس. (1401ش). حقوق جزای اختصاصی، (جعل و تزویر؛ چ. سوم). تهران: میزان.
 عمید، حسن. (1357ش). فرهنگ فارسی، (چ. 12). تهران: امیرکبیر.
 گلدوزیان، ایرج. (1386ش). حقوق جزای اختصاصی، (چ. 13). تهران: دانشگاه تهران.
 گلدوزیان، ایرج. (1393ش). محشای قانون مجازات اسلامی، (چ. 3). تهران: مجد.
 فضلی، امیر. (1401ش). تحلیل جزائی عناصر سازندۀ جرم جعل و استفاده از سند مجعول در نظام کیفری ایران. رهیافت‌های نوین در مطالعات اسلامی، ش. 12، ص. 283-314. دسترس‌پذیر در: http://noo.rs/erTHq 
 مؤذن‌زادگان، حسنعلی؛ حمیدزاده اربابی، نجف. (1392ش). کاربرد انگشت‌نگاری در جرم‌یابی. کارآگاه، 7(24)، 98-115. دسترس‌پذیر در: http://det.jrl.police.ir/article_10444.html. 
 مؤیدی، محمدصالح. (1401ش). بررسی جرم سوء‌استفاده از سفید مهر و سفید امضاء. جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 5(11)، 1366-1380. doi: 10.30510/psi.2022.316613.2674. دسترس‌پذیر در: https://jou.spsiran.ir/article_157159.html 
مصلایی، علیرضا. (1387ش). جعل و تزویر در حقوق کیفری ایران، (چ. دوم). تهران: خط سوم.
 منصورآبادی، عباس؛ فتحی، محمدجواد. (1390ش). جعل و تزویر و جرایم وابسته، (چ. 1). تهران: سمت.
 میرمحمدصادقی، حسین. (1404ش). حقوق کیفری اختصاصی، (جرایم علیه مصالح عمومی کشور؛ چ. 47). تهران: میزان.
 ولیدی، محمدصالح. (1382ش). حقوق جزای اختصاصی3، (چ. اول). تهران: دانشگاه پیام نور.
وبگاه‌ها
 https://davoudabadi.ir/page/8053176  بازیابی‌شده در 26/ 07/1404
 https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/8027  بازیابی‌شده در  25/ 07/ 1404
 https://vokalapress.ir  بازیابی‌شده در 25/07/1404
 https://maxasecurity.com/blog/fingerprint-forgery   تاریخ مشاهده: 02/10/1404