نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• شهرام ابراهیمی ¹
• مجتبی ملک افضلی اردکانی ²

¹ دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

² استادیار، بخش حقوق، دانشکدۀ حقوق، علوم سیاسی و تاریخ، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

چکیده

فردی‌سازی در حوزۀ علوم جنایی را می‌توان به‌عنوان فرایندی چندلایه در نظر گرفت که از مراحل مختلفی تشکیل شده است. در نخستین مرحله، فردی‌سازی قانونی قرار دارد که در آن قانون‌گذار، مجازات را متناسب با شدت جرم تعیین می‌کند، اما به دلیل ماهیت کلی و غیرشخصی قوانین، ویژگی‌های فردی مجرمان کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. در مرحلۀ بعد، فردی‌سازی قضایی مطرح می‌شود که در آن، قاضی ضمن بررسی ویژگی‌های شخصیتی، روان‌شناختی و اجتماعی متهم، می‌کوشد تا مجازاتی متناسب با شرایط فردی او تعیین کند. علاوه بر این، فردی‌سازی در مرحلۀ اجرای مجازات نیز اهمیت دارد، به‌ویژه در نظام‌هایی که اجرای احکام جنبۀ قضایی دارد. در این مرحله، امکان تعدیل یا تغییر نحوۀ اجرای مجازات متناسب با وضعیت زندانی فراهم است. فراتر از این سطوح، فردی‌سازی بازپروری مطرح می‌شود که هدف آن، اصلاح و بازتوانمندسازی مجرم و پیشگیری از تکرار جرم است. این فرایند مستلزم طراحی برنامه‌های بازپروری فردمحور بر اساس الگوهای اصلاحی موجود است تا هر فرد، متناسب با نیازها و شرایط خود، تحت برنامه‌های آموزشی، درمانی و مهارت‌آموزی قرار گیرد و مسیر بازگشت به جامعه برای او هموار شود. «الگوی شناختی – رفتاری » با تمرکز بر اصلاح الگوهای فکری و رفتاری فرد، به ایجاد تغییرات درونی در مجرمان کمک می‌کند و زمینه‌های بازپروری آن‌ها را فراهم می‌سازد. « الگوی ریسک - نیاز - پاسخ‌دهی» با شناسایی و رفع نیازهای خاص هر فرد، شرایطی ایجاد می‌کند که خطر تکرار جرم کاهش یابد. «الگوی زندگی‌های سعادتمند» با تأکید بر ایجاد فرصت‌هایی برای زندگی سالم و هدفمند، به مجرمان کمک می‌کند تا مسیرشان را از بزهکاری به‌سوی بازتوانی و رشد شخصی تغییر دهند. به‌کارگیری همزمان این سه الگو می‌تواند تأثیر قابل توجهی در بهبود وضعیت فردی مجرمان، کاهش نرخ تکرار جرم و در نهایت، تسهیل بازگشت موفق آن‌ها به جامعه داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

• اصلاح و درمان
• تکرار جرم
• جرم‌شناسی بالینی
• ارزیابی خطر تکرار جرم
• مجرمان خطرناک
• ریسک جرم
• بازپروری بزهکاران

موضوعات

• حقوق جزا

عنوان مقاله [English]

Individualization of Rehabilitation in the Light of the Tripartite Models of Offender Reform

نویسندگان [English]

• Shahram Ebrahimi ¹
• mojtaba Mojtaba Malek Afzali Ardakani ²

¹ Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, University of Shiraz, Shiraz, Iran.

² Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Law, Political Science and History. University of Yazd, Yazd, Iran

چکیده [English]

In the field of criminal sciences individualization can be observed as a multi-layered process comprising distinct stages. The first stage involves legal individualization, wherein legislators prescribe punishments proportionate to crime severity. But, due to the generic and impersonal nature of laws, the personal characteristics of offenders receive limited consideration. The subsequent stage entails judicial individualization, wherein the judge through examination of the defendant's personality traits, psychological profile, and social circumstances seeks to impose a sentence tailored to their individual conditions Furthermore, individualization remains vital during punishment execution—particularly in systems where sentence enforcement retains judicial oversight. At this stage, adjustments to the execution modality may be made based on the prisoner’s evolving circumstances. Beyond these tiers, rehabilitative individualization takes effect, aiming to reform and reintegrate offenders while preventing recidivism. This process requires the design of person-centered rehabilitation programs based on existing correctional models, ensuring each individual receives tailored educational, therapeutic, and vocational training—adapted to their specific needs and circumstances—to facilitate their reintegration into society. The Cognitive-Behavioral Model facilitates offender rehabilitation by targeting cognitive and behavioral patterns to induce intrinsic change The Risk-Need-Responsivity (RNR) Model identifies and addresses individual-specific needs to mitigate recidivism risks. The Good Lives Model (GLM)—emphasizing creating opportunities for healthy, purpose-driven living helps offenders redirect their paths from criminal behavior toward personal growth and rehabilitation. Integrated implementation of these three models could significantly enhance personal rehabilitation of offenders, reduce recidivism rates, and facilitate successful societal reintegration.

کلیدواژه‌ها [English]

• rehabilitation and treatment
• recidivism
• clinical criminology
• recidivism risk assessment
• high-risk offenders
• risk of offending
• offender rehabilitation