نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• محمد علی حاجی ده آبادی ¹
• ابوالفتح خالقی ²
• علی نبی ³

¹ دانشیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه قم، قم ایران.

² استاد تمام دانشکده حقوق دانشگاه قم

³ دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه قم

چکیده

کنش‌های مجرمانه مرتبط با حرفه وکالت دادگستری غالباً به‌صورت پراکنده و در قالب تخلف‌های فردی تحلیل می‌شوند، حال آنکه تبیین دقیق آن‌ها مستلزم چارچوبی نظری است که بتواند پیوند میان ساختارهای نهادی، کنش حرفه‌ای و تصمیم‌گیری مجرمانه را آشکار سازد. پژوهش حاضر از حیث هدف، بنیادی و از حیث روش، نظری ـ تحلیلی است و با بهره‌گیری از منابع جرم‌شناختی و حقوقی، قوانین و مقررات و نیز نمونه‌هایی از آراء قضایی و انتظامی، می‌کوشد الگوی منسجمی برای تبیین جرم‌شناختی کنش‌های مجرمانه مرتبط با حرفه وکالت دادگستری در بستر حقوقی ایران ارائه دهد. در این راستا، مجموعه‌ای از آراء قضایی و انتظامی ناظر بر جرایمی چون فرار مالیاتی، اخذ متقلبانه مال یا سند از موکل، اعمال نفوذ برخلاف حق، افشای اسرار حرفه‌ای و تظاهر یا مداخله در امر وکالت، در پرتو تلفیق نظریه‌های گزینش عقلانی، فشار مرتن، فنون خنثی‌سازی و بزه‌دیده‌شناسی تحلیل شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که این کنش‌ها نه صرفاً پیامد ضعف اخلاق فردی، بلکه حاصل تعامل محاسبات عقلانی سود و زیان، فشارهای ساختاری، خلأهای هنجاری و ویژگی‌های نامتقارن رابطه وکیل و موکل‌اند. مقاله نشان می‌دهد که کاربست این چارچوب تلفیقی، امکان گذار از تحلیل‌های توصیفی به سیاست جنایی پیشگیرانه و متناسب با واقعیت‌های حرفه وکالت را فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

• کنش مجرمانه
• حرفۀ وکالت
• وکیل دادگستری
• تبیین جرم شناختی

موضوعات

• حقوق جزا

عنوان مقاله [English]

A Criminological Analysis of Criminal Conduct in the Legal Profession

نویسندگان [English]

• mohammad ali hajidehabadi ¹
• abolfath khaleghi ²
• Ali Nabi ³

¹ Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, University of Qom, Qom, Iran.

² full professor of law faculty , Qom university

³ Phd student, criminal law and criminology,qom university

چکیده [English]

Criminal behaviors associated with the legal profession are often examined in a fragmented manner and reduced to individual misconduct, whereas their proper explanation requires a theoretical framework capable of revealing the relationship between institutional structures, professional practice, and criminal decision-making. This study is fundamental in purpose and theoretical-analytical in method. Drawing upon criminological and legal literature, laws and regulations, as well as selected judicial and disciplinary decisions, it seeks to provide a coherent criminological model for explaining lawyer-related criminal conduct within the Iranian legal system. To this end, judicial and disciplinary cases involving tax evasion, fraudulent acquisition of a client’s property or documents, unlawful influence peddling, disclosure of professional secrets, and unauthorized practice or interference in legal representation are analyzed through an integrated framework combining Rational Choice Theory, Merton’s Strain Theory, Neutralization Techniques, and Victimology. The findings indicate that such conduct is not merely the result of individual moral failure, but rather emerges from the interaction of rational cost-benefit calculations, structural pressures, normative deficiencies, and the asymmetrical nature of lawyer-client relationships. The study demonstrates that this integrated framework facilitates a shift from descriptive analyses toward preventive criminal policy tailored to the realities of the legal profession.

کلیدواژه‌ها [English]

• Criminal Conduct
• Legal Profession
• Attorney-at-Law
• Criminological Explanation