جمشید غلاملو؛ سپیده میرمجیدی
چکیده
دفاع از دست دادن کنترل، دفاعی نو و ویژه برای مرتکبانی است که بر اثر رفتارهای تحریکآمیز بزهدیده، کنترل خود را از دست داده و او را به قتل میرسانند و در صورت استناد موفقیتآمیز به این دفاع نسبی، به جای ...
بیشتر
دفاع از دست دادن کنترل، دفاعی نو و ویژه برای مرتکبانی است که بر اثر رفتارهای تحریکآمیز بزهدیده، کنترل خود را از دست داده و او را به قتل میرسانند و در صورت استناد موفقیتآمیز به این دفاع نسبی، به جای قتل عمدی به قتل غیر عمدی محکوم میشوند. این دفاع که عمدتاً در حقوق کشورهای با نظام کامنلایی مطرح، و در سال 2009 به موجب قانون عدالت و کارآگاهان پزشکی قتل به طور مشخص وارد قوانین کیفری انگلستان شد، جایگزین دفاع تحریک شده است. مسئله اصلی این مقاله بررسی این سٶال است که چرا دفاع تحریک نسخ شد و ماهیت و شرایط دفاع از دست دادن کنترل چیست؟ تحلیل این مسئله با رویکرد تطبیقی به حقوق کیفری ایران و با روش تحلیلی ـ توصیفی نشان داد که در دفاع جدید تلاش شده است تا مشکلات دفاع سنتی تحریک برطرف شود. گرچه در هر دو دفاع، از دست دادن کنترل رکن اساسی است، اما برای مثال، محرک ترس از خشونت شدید که در دفاع تحریک، محرک واجد شرایطی برای دفاع محسوب نمیشد، اکنون همانند محرک خشم پذیرفته شده و شرط ناگهانی بودنِ از دست دادن کنترل نیز حذف شده است. با وجود این، در عمل همچنان برخی مشکلات و موانع استناد به این دفاع برای برخی مرتکبان باقی است که مهمترین آنها تأکید زیاد بر از دست دادن کنترل و اتخاذ معیار نوعی برای احراز آن است. به نظر میرسد شاید آگاهانه، تصمیمگیری و حل بسیاری از جزئیات به قضات و هیئت منصفه واگذار شده است تا آنها با در نظر گرفتن تمامی واقعیتهای هر پرونده، تصمیمی عادلانه بگیرند. همچنان که به رغم عدم پیشبینی دفاع از دست دادن کنترل در قوانین جزایی ایران، دادگاهها در عمل به آن بیتوجه نبوده و گاه تلاش کردهاند با تفسیرهای موسع خود، از ظرفیتهای قانونی موجود برای تبدیل قتل عمدی به قتل غیر عمدی (شبه عمدی) استفاده کرده و مرتکبان را از کیفر قصاص رها سازند.
