نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• سعید قائدی ¹
• محمد فرجیها ²

¹ دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی، تهران، ایران.

² دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

نوشتار فرارو با روش توصیفی تحلیلی، جلوه‌های توسعۀ رفتار نوعاً کشنده در نظام قضایی ایران را مورد واکاوی قرار می‌دهد و تحلیل می‌نماید که رویه قضایی که به‌ویژه در آرا دیوان عالی کشور متجلی است، چگونه بند ب ماده 290 قانون مجازات اسلامی 1392 را ارزیابی و برمبنای آن حکم قصاص صادر می‌کند. یافته‌ها و نتایج پژوهش حاکی از آن است که نظام قضایی با تعابیر و تفاسیر موسع و بی‌توجه به برخی شروط و معاذیر قانونی، به دنبال توسعه دامنۀ رفتار نوعاً کشنده است. ازاین‌رو، مؤلفه‌هایی نظیر گسترش دامنۀ عملیات اجرایی، بی‌توجهی به احراز علت مرگ و انتساب آن به متهم، تلقی رفتار نوعاً کشنده در فرض بروز شبهه و قتل‌ عمدی ناشی از بی‌پروایی شدید (ناظر بر رکن مادی) و نادیده‌انگاشتن یا استنباط ناصحیح از آگاهی و توجه (ناظر بر رکن روانی)، به نمودهای بسط رفتار نوعاً کشنده تبدیل شده است. صدور آرا وحدت رویه یا تهیه منشور ارشادی در دیوان عالی کشور به منظور تبیین «آگاهی و توجه» و ضوابط معاذیر قانونی مثل دفاع افراطی و رشد کیفری نوجوانان، نقض احکام قصاص درصورتی‌که به آگاهی و توجه مرتکب توجه نشده یا اصول حقوق کیفری رعایت نشده است، عدم گسترش عملیات اجرایی به معاونین قتل مگر در موارد متقن و منطبق با مداخله در رفتار و استناد نتیجه به آنها، نقض آرا قصاص و عدم تلقی عمد در صورت نبود علت تامه فوت، مگر در صورت احراز قصد صدمات شدید و یا وجود شواهد متقن برای آن، جریان قاعده درأ در موارد شبهه در نوع جنایت یا انتساب و انطباق قتل عمد ناشی از بی‌پروایی شدید با شرایط بند «ب» ماده 290، راهبردهایی است که کاربست موثر و فراگیر آنها می‌تواند به تنوع برداشت‌ها، خاتمه داده و ضمن کاهش احکام قصاص، کارآمدی سیاست کیفری را رقم زند. 

کلیدواژه‌ها

• قتل عمد
• رفتار نوعاً کشنده
• رویۀ قضایی
• آگاهی و توجه
• قصاص

موضوعات

• حقوق جزا

عنوان مقاله [English]

Expanding the scope of typically lethal behavior in judicial practice

نویسندگان [English]

• Saeed Ghaedi ¹
• mohammad farajiha ²

¹ PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Judicial Law, University of Judicial Sciences, Tehran. Iran.

² Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

چکیده [English]

According to Article 290(b) of the Islamic Penal Code of 2013, the second criterion for intentional murder is typically lethal behavior. Using a descriptive-analytical method, the present study examines the developmental manifestations of typically lethal behavior in Iran's judicial criminal policy and analyzes how judicial practice, especially reflected in the decisions of the Supreme Court, evaluates Article 290(b) and issues a qisas verdict based on it. The findings and results of the research indicate that the judicial system, with its broad and multifaceted interpretations and interpretations, and disregard for legal conditions and excuses, seeks to expand the scope of typically lethal behavior. Therefore, factors such as the lack of consideration or perception of "awareness and attention", the expansion of the scope of executive operations, the necessity of explaining the crime and attributing it to the supervisor, the consideration of typically lethal behavior in the event of suspicion, and intentional homicide resulting from extreme recklessness have become manifestations of the expansion of typically lethal behavior. Adopting a unified procedure in the Supreme Court and preparing a guiding and practical charter in order to understand the conditions of "awareness and attention" and the criteria of some legal excuses ... ادامه دارد

کلیدواژه‌ها [English]

• intentional homicide
• typically lethal behavior
• judicial procedure
• awareness and attention
• retribution