نوع مقاله : پژوهشی
نویسندگان
1 استاد، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران. ایران.
2 دانشجوی دکتری، حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی. تهران، ایران.
چکیده
مقالۀ حاضر با اتخاذ رویکردی تحلیلی - تطبیقی و با اشارهای گذرا به نظام عدالت کیفری ایران، به واکاوی ظرفیتهای نظریۀ بازسازیگرایی کلاینفلد در تبیین موانع ساختاری تحقق عدالت کیفری مردمسالار میپردازد. در این چارچوبِ نظری که عدالت را بهمثابۀ ارتباطْ مفهومپردازی میکند،گذار از پارادایم سنتی «حقوق کیفری بهمثابۀ کنترل» به معماری نهادی مبتنی بر سه اصل مشارکت، شفافیت و توازن نهادی، راهبرد بنیادین برای بازسازی اعتماد عمومی و ترمیم گسستهای هنجاری تلقی میگردد. یافتههای پژوهشْ حاکی از آن است که این اصول سهگانه در نسبت دیالکتیکی با یکدیگر قرار دارند، بهگونهای که فقدان یا ضعف هر یک، کارکرد کلی نظام عدالت کیفری را با اختلال مواجه میسازد. در نهایت، تحلیل تطبیقی انجامشده مؤید این گزاره است که مشروعیت در عصر کنونی نه بر مبنای کارآمدی فنی، که بر پایۀ عادلانه بودن فرایندهای تولید، اجرا و نظارت بر قدرت کیفری استوار گردیده است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Reconstructivist Theory's Approach to Democratic Criminal Law with a Focus on the Iranian Criminal Justice System
نویسندگان [English]
- Hossein Gholami 1
- Atieh Parsaeian 2
1 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Sciences, Allameh Tabatabaie University, Tehran, Iran.
2 PhD student, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Sciences, Allameh Tabatabaie University, Tehran, Iran.
چکیده [English]
The present article, adopting an analytical-comparative approach and with a brief reference to the Iranian criminal justice system, explores the capacities of Kleinfeld's Reconstructivism Theory in explaining the structural obstacles to realizing democratic criminal justice.
Within this theoretical framework, which conceptualizes justice as communication, the transition from the traditional paradigm of "criminal law as control" to an institutional architecture based on the three principles of participation, transparency, and institutional balance is considered as the fundamental strategy for rebuilding public trust and repairing normative ruptures.
The research findings indicate that these three principles stand in a dialectical relationship with one another, so that the absence or weakness of any of them disrupts the overall function of the criminal justice system. Ultimately, the conducted comparative analysis corroborates the proposition that legitimacy in the contemporary era is founded not on technical efficacy, but rather on the fairness of the processes involved in the production, execution, and supervision of penal power.
کلیدواژهها [English]
- Democratic Criminal Law
- Reconstructivist Theory
- Public Participation
- Judicial Transparency
- Institutional Balance
تدین، عباس. (۱۳۹۷ش). حقوق اشخاص تحت بازداشت از منظر قانون آیین دادرسی کیفری ایران و مقامات دیوان کیفری بینالمللی. در: دایرةالمعارف علوم جنایی (جلد سوم، زیر نظر علیحسین نجفی ابرندآبادی). تهران: میزان.
توجهی، عبدالعلی؛ محمدکورهپز، حسین. (1398ش). گونهشناسی محدودیتهای حق دسترسی به وکیل در جرایم امنیتی با تأکید بر مرحلۀ پیش دادرسی: مطالعۀ تطبیقی. پژوهش حقوق کیفری، 7 (27)، 75-108. https://doi.org/10.22054/jclr.2018.30544.1641
خاقانی اصفهانی، مهدی. (1403ش). حقوق کیفری در کشاکش خرد ابزاری و خرد ارتباطی؛ تأملی از منظر مکتب فرانکفورت. مطالعات فلسفۀ حقوق، 1 (2)، 97-120.
خالقی، علی. (۱۳۸۳ش). علنی بودن دادرسی در پرتو اسناد بینالمللی و حقوق داخلی. پژوهشهای حقوقی، ۳(۵)، ۲۹-۴۹.
خالقی، علی. (1404ش). نکتهها در قانون آئین دادرسی کیفری. تهران: مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای حقوق.
دیوسالار، نادر؛ نجفی توانا، علی. (1399ش). چالشهای دفاع در حقوق کیفری ایران. تحقیقات حقوقی. 23(92)، 303-326. https://doi.org/10.22034/jlr.2018.111868.1090
دهقانی، علی؛ محمد، آشوری؛ و رحمدل، منصور. (1401ش). الزامات اصل بیطرفی در تحقیقات مقدماتی با چالشها و راهکارها در نظام دادرسی ایران. پژوهش حقوق کیفری، 10(39)، 9-37. https://doi.org/10.22054/jclr.2022.36537.1779
رحمانیان، حامد؛ حبیبزاده، محمدجعفر. (1392ش). ابزارگرایی کیفری؛ قلمرو، مفهوم، شاخصها. پژوهش حقوق کیفری، 2(5)، 47-71.
رزمجویی، مهرداد؛ کوشا، جعفر؛ و شاملو، باقر. (1403ش). بررسی و تحلیل تطبیقی امنیت قضایی در ایران. دانشنامۀ فقه و حقوق تطبیقی، 2(1)، 154- 172.
رمضانی قوامآبادی، محمدحسین. (1394ش). مطالعۀ تطبیقی وضعیت حقوقی سازمانهای مردمنهاد در ایران و فرانسه؛ از تأسیس تا فعالیت. حقوق تطبیقی، 6(2)، 541-567. https://doi.org/10.22059/jcl.2015.55775
رستمی، هادی. (1399ش). حقوق کیفری و لیبرالیسم. تهران: نگاه معاصر.
شیری، عباس. (۱۳۹۷ش). عدالت ترمیمی. تهران: میزان.
غلامی، حسین. (۱۴۰۳ش). «این» یک قانون نیست (تأملی حقوقی - فلسفی در مصوبۀ حجاب و عفاف). تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرمشناسی، ۱(۲)، ۳۰۵-۳۳۲. https://doi.org/10.22034/jclc.2025.2051421.1154
مؤذنزادگان، حسنعلی؛ رهدارپور، حامد. (1397ش). اصل شفافیت قانون و جایگاه آن در رویۀ قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر و حقوق کیفری ایران. دیدگاههای حقوق قضایی، 23 (81)، 193-220.
محمدی، شهرام. (1398ش). استحالۀ الگوهای ارزشی و نحوۀ انعکاس آن بر واکنشهای کیفری. در: دایرةالمعارف علوم جنایی، (به کوشش علیحسین نجفی ابرندآبادی). تهران: میزان.
مسعودیان خوزانی، مرجان؛ قاسمی، قاسم؛ کارگری، نوروز؛ و مهرا، نسرین. (1403ش). قانونگذاری کیفری بیطرفانه؛ وحدتگرایی یا کثرتگرایی فرهنگی؟. آموزههای حقوق کیفری، 21(27)، 263-292. https://doi.org/10.30513/cld.2024.6380.2038
موسیزاده کوفی، مهدی؛ نجفی ابرندآبادی، علیحسین؛ شاملو، باقر؛ و محمودی جانکی، فیروز. (1402ش). نقش دموکراسی در مشروعیتبخشی سیاستگذاری و فرایند کیفری. تحقیقات حقوقی، 26(4)، 11-۳۶. https://doi.org/10.48308/jlr.2022.227031.2214
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1392ش). درآمدی بر پژوهش در نظام عدالت کیفری؛ فرصتها و چالشها. در: بایستههای پژوهش در عدالت کیفری، (ج. 1). تهران: میزان.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1401ش). حقوق کیفری آرایی سیاست جنایی در پرتو راهبردهای سیاست عمومی. در: حقوق کیفری پویا. تهران: میزان.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1404ش). درآمدی بر سیاست کیفری عوامگرا. دیباچه در: لازرژ، کریستین. درآمدی بر سیاست جنایی. تهران: میزان.
هژبرالساداتی، هانیه. (۱۳۹۲ش). عوامگرایی کیفری (بسترها، عوامل و آثار). تهران: میزان.
Ashworth, A. (2021). Principles of Criminal Law. Oxford University Press.
Amnesty International. (2023). Prison conditions and oversight mechanisms: A global survey. Amnesty International Publications.
Anwar, S., Bayer, P., & Hjalmarsson, R. (2021). The Impact of Jury Race in Criminal Trials. Quarterly Journal of Economics, 136(3), 1517-1581. (pp. 1545-1548)
Brasil.io. (2023). Transparency in the Brazilian judiciary: Annual report 2023. Brasil.io Platform.
Council of Europe. (2021). The role of juries in modern criminal justice systems: A comparative analysis. Council of Europe Publishing.
European Commission for the Efficiency of Justice (CEPEJ). (2023). Judicial Independence and Accountability: A Comparative Study. Council of Europe. (pp. 134-137).
Escobar, O., & Bua, A. (2025). Democratic innovation for change: A participatory corrective to deliberative hegemony. Politics, 00(0), 1-22. https://doi.org/10.1177/02633957251349635
Fuller, L. L. (1978). The Forms and Limits of Adjudication. Harvard Law Review, 92(2), 353-409.
Garland, D. (2001). The Culture of Control: Crime and Social Order in Contemporary Society. University of Chicago Press.
Garland, D. (2013). The welfare state: A very short introduction. Oxford University Press.
Habermas, J. (1996). Between facts and norms: Contributions to a discourse theory of law and democracy. MIT Press.
Habermas, J. (2022). Reflections and hypotheses on a further structural transformation of the political public sphere. Theory, Culture & Society, 38(7-8), 145-171. https://doi.org/10.1177/02632764221112341
Kleinfeld, J. (2016). Reconstructing the criminal: A philosophical and sociological study of criminal law. Cambridge University Press.
Kleinfeld, J. (2016). Reconstructivism: The place of criminal law in ethical life. Harvard Law Review, 129(6), 1486–1562.
Leib, E. J. (2021). Democracy and criminal justice: A design perspective. Cambridge University Press.
Power, M. (2023). The Audit Society: Rituals of Verification (Updated ed.). Oxford University Press.
Sherman, L. W., & Strang, H. (2022). Restorative justice: The evidence. The Smith Institute.
Tyler, T. R. (2020). Why people obey the law?. Princeton University Press.
United Nations Development Programme (UNDP). (2021). Strengthening judicial integrity and capacity: A global programme on judicial integrity. UNDP.
European Commission for the Efficiency of Justice (CEPEJ). (2022). European Judicial Systems: CEPEJ Evaluation Report – 2022 Evaluation Cycle (2020 data). Council of Europe Publishing.
Warren, M. E. (2025). Democratic innovation and representative democracy. Perspectives on Politics, 23(1), 7–14. https://doi.org/10.1017/S1537592724000567
)