نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران.

2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد رشتۀ حقوق کیفری و جرم‌شناسی، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران.

چکیده

گفتمان جناح چپ اسلامی به اقتصاد دولتی و فعالیت در بخش تعاونی‌ها باور داشت و نقش برجسته‌ای برای بخش خصوصی قائل نبود. گفتمان جناح راست اسلامی که به دخالت کمترِ دولت در اقتصاد و خصوصی‌سازی عقیده داشت، با پیروزی انتخابات ریاست جمهوری سال 1368 و انتخاب مقام رهبری ظهور کرد. سؤال این است که سیطرۀ گفتمان جدید، چه آثاری بر جرم‌انگاری داشت؟ در این مقاله با بهره‌گیری از روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از مطالعۀ کتابخانه‌ای و با رویکردی میان رشته‌ای به ظهور گفتمان اقتصادی در دوران موسوم به سازندگی و تعامل کنشگران سیاست کیفری تقنینی ایران با یکدیگر و شکل‌گیری قوانین کیفری اقتصادی پرداخته‌ایم. یافته‌ها نشان می‌دهد که تغییر گفتمان موجب تغییر سیاهۀ جرائم شد و گفتمان اقتصادیِ مطرح در این دوران نقش ایجابی بر جرم‌انگاریِ برخی رفتارها داشت. مقاله پیشنهاد می‌کند که برنامه‌های اقتصادی آتیِ جناح‌های سیاسی در کارگروه‌های اقتصادی متشکل از کارشناسان اقتصادی و حقوقی مطرح و در پرتو بررسی کارشناسانه، راهکارهای مقابله ضد تهدیدات اقتصادی در قالب قوانین غیرکیفری تدوین گردد و جرم‌انگاری ضروری تنها در آخرین گام محقق شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Role of the Economic Discourse of the Construction Era on Criminalization (1368-1376)

نویسندگان [English]

  • Mohsen Eini 1
  • ُSaber Qamartabar 2

1 Associate Professor, Department of law, Faculty of Social Sciences, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.

2 Master's Graduate in Criminal Law and Criminology, Department of law, Faculty of Social Sciences, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.

چکیده [English]

The discourse of the Islamic left party believed in a state economy and activity in the cooperative sector, and did not consider the private sector to have a prominent role. The discourse of the Islamic right wing, which believed in a less governmental intervention in the economy and privatization, emerged with the victory in the 1368 presidential election and the election of the Supreme Leader. The question is, what effects did the dominance of the new discourse have on criminalization? In this article, using a descriptive-analytical method, library study, and an interdisciplinary approach, we have examined the emergence of economic discourse during the so-called Constructivist era, the interaction of Iranian legislative criminal policy actors with each other, and the formation of economic criminal laws. The findings show that the change in discourse led to a change in the list of crimes and that the economic discourse prevalent during this period had a positive role in the criminalization of certain behaviors. The article suggests that the future economic plans of political factions should be discussed in economic working groups consisting of economic and legal experts, and in light of expert review, strategies to counter economic threats should be formulated in the form of non-criminal laws, and that necessary criminalization should be achieved only as a last step. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Economic Discourse
  • Islamic Right Discourse
  • Privatization
  • Criminalization
  • Economic Criminal Laws
 ابراهیمی، نبی‌اللّه. (1393ش). بررسی مقایسه‌ای مفهوم امنیت در مکاتب متأخر امنیتی. مطالعات راهبردی، 17(66)، 7-30.  https://doi.org/20.1001.1.17350727.1393.17.66.1.4   
 پژویان، جمشید؛ طالب‌لو، رضا؛ قریشی، نیره السادات؛ و جلالیان، کتایون. (1387ش). مقایسه و عملکرد اقتصادی دولت‌ها پس از انقلاب اسلامی (اهداف، سیاست‌ها، برنامه‌های توسعۀ عملکرد). راهبرد توسعه، 4(15)، 180-212.
 پناهی، محمدحسین؛ امینی، سعیده. (1392ش). تحول گفتمان مجمع روحانیون مبارز. مطالعات اجتماعی ایران، 7(2)، 29-58.  20.1001.1.20083653.1392.7.2.2.3/https://doi.org   
 جعفری، امین. (1399ش). مبانی حقوق کیفری کسب‌وکار. تهران: سمت.
 جمشیدی، مریم؛ نوابخش، مهرداد. (1395ش). بررسی مواجهۀ آیت‌اللّه هاشمی با ابژۀ آمریکا در دورۀ سازندگی از منظر تحلیل گفتمان. مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، 9(1)، 35-53. دسترس‌پذیر در:  http://sanad.iau.ir/fa/Article/821544 Full Text= Full Text   
 خامنه‌ای، سید علی. (18/08/ 1372ش). «ابلاغ سیاست‌های کلی برنامۀ دوم توسعه». دسترس‌پذیر در: https://khi.ink/f/2692 
 خامنه‌ای، سید علی. (08/03/1374). « بیانات در دیدار با نمایندگان مجلس». دسترس‌پذیر در: https://Khi.ink/f/2753  
 خامنه‌ای، سید علی. (07/03/1371). «پیام به مناسبت آغاز به کار چهارمین دوره ی مجلس شورای اسلامی». قسمت پیام، دسترس پذیر در: https://khl.ink/f/2620 
 خانعلی‌پور واجارگاه، سکینه. (1400ش). مسئله‌شناسی فساد اقتصادی از منظر دغدغه‌های سیاسی - امنیتی. آموزه‌های حقوق کیفری، 18(22)، 35-58. https://doi.org/10.30513/CLD.2022.3785.1594 
 خانعلی‌پور واجارگاه، سکینه؛ محبی، جلیل. (1397ش). گفتمان‌های اثرگذار بر فرایند قانون‌گذاری. مجلس و راهبرد، 25(96). 71-98.
 دادگر، یدالله. (1396ش). نظام‌های اقتصادی، در: دانشنامۀ علوم جنایی اقتصادی، (به کوشش امیرحسین نیازپور، چاپ اول). تهران: میزان.
 دلماس - مارتی، می‌ری. ( 1402ش). نظام‌های بزرگ سیاست جنایی، (ترجمۀ علی‌حسین نجفی ابرندآبادی). تهران: میزان.
 روشنفکر، محمدمهدی. (1387ش). گونه‌شناسی چپ و راست در ایران. ماهنامۀ زمانه، 8(78)، 23-27.
 زیباکلام، صادق. ( 1384ش). هشت سال با هاشمی و هشت سال با سید محمد خاتمی. نشریۀ گزارش، 11(162)، 8-10.
  سلطان‌فر، غلام‌رضا؛ شامبیاتی، هوشنگ؛ و آزمایش، علی. ( 1396ش). تأثیر ایدئولوژی بر قبض و بسط حقوق کیفری. تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل. 10(37)، 93-144.
 سینایی، وحید؛ اکبری، سارا. (1400ش). بررسی مناسبات بازار سنتی و ساخت سیاسی در دورۀ هاشمی رفسنجانی (1376-1368). رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 13(1)، 237-264. https://doi.org/10.29252piaj.2021.101838 
 سینایی، وحید؛ محقر، احمد؛ و زمانی، سمیه. (1390ش). بررسی نقش سومین مجلس شورای اسلامی در سیاست‌گذاری؛ مطالعۀ موردی: برنامۀ اول و گذار به دورۀ سازندگی (1367 - 1371). علوم سیاسی، 6(3)، 75-106.
 شمعی، محمد. (1392ش). درآمدی بر جرم‌انگاری و جرم‌زدایی، (چاپ اول). تهران: جنگل.
 شمعی، محمد؛ شهباز، سارا. (1394ش). جرم‌انگاری حداکثری، (چاپ اول). تهران: جنگل.
 صدرا، علیرضا. (02 /04/ 1390). «مجلس چهارم، مجلس راستی که چپ رفتار کرد». خبر آنلاین،  دسترس‌پذیر در: https://Khabaronline.ir/x3nfn 
 عالم، عبدالرحمن. (1373ش). بنیادهای علم سیاست، (چاپ 10). تهران: نی.
 فرح‌بخش، مجتبی. (1392ش). جرم‌انگاری فایده‌گرایانه. تهران: میزان.
 فروغی، محمد. (1397ش). پورسانت در حقوق کیفری ایران (تحلیل حقوقی - جرم شناختی). تهران: دیده‌بان.
 فقیهی، ابوالحسن؛ ذاکری، محمد؛ و اسدی، اسماعیل. (1393ش). ارزیابی عملکرد مجالس شورای اسلامی در نظام جمهوری اسلامی ایران؛ (مطالعۀ موردی: مجلس سوم تا هشتم). راهبرد، 23(3)، 181-207.  20.1001.1.10283102.1393.23.3.4.4/https://doi.org   
 کناری دماوندی، علی. (1399ش). بررسی نقش جامعۀ روحانیت مبارز در عرصۀ سیاست ایران تا سال 1388. مجلۀ بین‌المللی‌پژوهی ملل، 5(54)، 101-116.
 محسنی، فرید. (1396ش). جرم اقتصادی، در: سیاست جنایی در برابر بزهکاری اقتصادی، (به کوشش امیرحسن نیازپور، چاپ اول). تهران: میزان. 
 محمودیان اصفهانی، کامران؛ اردبیلی، محمدعلی؛ آشوری، محمد؛ و مهرا، نسرین. (1401ش). چالش‌های توجیه جرم‌انگاری فضیلت‌گرا. تعالی حقوق، 13(2)، 27-48. http://dx.doi.org/10.22034/thdad.2022.533930.1859 
 مرتضی، رضوی. (1399ش). تقریرات نظام اقتصاد اسلامی. سایت بینش نو (نشر الکترونیک قفسه کتابخانۀ مجازی). دسترس‌پذیر در: https://www.binesheno.com 
 مرکز اسناد انقلاب اسلامی. (04/12/1394). دغدغه‌های جناح راست برای بهبود معیشت مردم (مقالات، کد خبر: 164). دسترس‌پذیر در: https://irdc.ir/00002e 
 مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (02/02/1374ش). کارنامۀ عملکرد مجلس چهارم، (به کوشش معاونت پژوهشی). کد گزارش: 2700649.
 مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی. ( 19 /01 /1369). دورۀ سوم، جلسۀ 222. روزنامۀ رسمی، کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، ش. 13287.
 مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی. (02/03/1372). دورۀ چهارم، جلسۀ 113. روزنامۀ رسمی، کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، ش. 14076.
 مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی. (07/03/1371). دورۀچهارم، جلسۀ 1. روزنامۀ رسمی، کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، ش. 13768.
 مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی. (09/10/1371). دورۀ چهارم، جلسۀ 64. روزنامۀ رسمی، کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، ش. 13951.
 معین‌الدینی، جواد؛ انتظارالمهدی، مصطفی. (1388ش). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوران ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی و محمد خاتمی. دانشنامه (واحد علوم تحقیقات)، 2(3)، 189-216.
 موثقی، سید احمد. (1385ش).  اقتصاد سیاسی ایران در دورۀ جمهوری اسلامی. مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، 71(0)، 311-353.
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (ب). ( 1383ش). جامعه‌شناسی جنایی( جامعه‌شناسی جرم)، (تقریرات دورۀ کارشناسی ارشد). دانشگاه شهید بهشتی. دسترس‌پذیر در: https://lawtest.ir 
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1370ش). تاریخ تحولات کیفری (کلیات سیاست جنایی)، (تقریرات دورۀ کارشناسی ارشد). دانشگاه شهید بهشتی. دسترس‌پذیر در: https://lawtest.ir 
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1397ش). سیاست جنایی در برابر بزهکاری اقتصادی، در: سیاست جنایی در برابر بزهکاری اقتصادی، (به کوشش امیرحسن نیازپور، چاپ اول). تهران: میزان.
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. ( 1380ش). جرم‌شناسی (جرائم سازمان‌یافته)، (تقریرات دورۀ کارشناسی ارشد). دانشگاه شهید بهشتی. دسترس‌پذیر در: https://lawtest.ir
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. ( 1381ش). جرم‌شناسی (کنترل اجتماعی جرم و واکنش اجتماعی)، (تقریرات دورۀ کارشناسی ارشد). دانشگاه امام صادق(ع). دسترس‌پذیر در: https://lawtest.ir 
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (الف). (1383ش). جرم‌شناسی (سیاست جنایی و تکنیک‌های حقوق کیفری)، (تقریرات دورۀ دکتری). دانشگاه شهید بهشتی. دسترس‌پذیر در: https://lawtest.ir  
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1384ش). جرم‌شناسی (درآمدی بر جرم‌شناسی بزهکاری اقتصادی و حقوق کیفری اقتصادی)، (تقریرات دورۀ کارشناسی ارشد). دانشگاه شهید بهشتی. دسترس‌پذیر در: https://lawtest.ir  
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1390ش). از جرم‌شناسی تا آسیب اجتماعی‌شناسی. تحقیقات حقوقی، 14 (ضمیمۀ شمارۀ 56)، 1015-1032.
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1392ش). کیفرشناسی نو - جرم‌شناسی نو؛ درآمدی بر سیاست جنایی مدیریتی خطرمدار. در: تازه‌های علوم جنایی، (مجموعه مقالات، ج. 1، چاپ دوم). تهران: میزان.
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1398ش). علوم جنایی در رویارویی با رویدادهای سیاسی. در: دایرةالمعارف علوم جنایی، (ج. 4). تهران: میزان.
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ فرجیها، محمد؛ و خانعلی‌پور واجارگاه، سکینه. (1396ش). مشخصه‌های گفتمانی جرم ارتشا در دهۀ 1360 خورشیدی. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 4( 2)، 157-177. http://doi.org/10.22059JQCLCS.2018.65299 
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ گلدوزیان، حسین. (1397ش). جرم‌شناسی پُست مدرن و رویکرد آن به جرم و علت‌شناسی جنایی. پژوهش حقوق کیفری، 6(23)، 9-46. http://doi.org/10.22054/jcLr.2018.22508.1429  
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ حبیب‌زاده، محمدجعفر؛ و شمس ناتری، ابراهیم. (1379ش). جرم سازمان‌یافته در جرم‌شناسی و حقوق جزا. مدرس علوم انسانی، 4(4)، 53-73. دسترس‌پذیر در: http://noo.rs/vSNdL 
 نقی‌پور نصیرآبادی، عباس؛ عالی‌پور، حسن. (1401ش). رویارویی خصوصی‌سازی با فساد در ایران؛ ارزیابی کارآمدی نظارت پیشگیرانه. دانشنامۀ حقوق اقتصادی، 29(21)، 223-257. https://doi.org/10.22067/economlaw.2022.73935.1113 
 هاشمی رفسنجانی، اکبر. (10/06/1371). گام‌های دولت سازندگی در نیمۀ اول سال 1371 برای مسائل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی،... سیاسی، (مصاحبۀ تلویزیونی آیت‌اللّه هاشمی رفسنجانی به مناسبت هفتۀ دولت). مرکز اسناد آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، (قسمت مصاحبه). دسترس‌پذیر در: https://rafsanjani.ir 
 هاشمی رفسنجانی، اکبر. (1395ش). صلابت سازندگی؛ کارنامه و خاطرات 1372، (چاپ 1). تهران: دفتر نشر معارف انقلاب.