نوع مقاله : پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
چکیده
هدف پژوهش پیشِرو تحلیل علتشناسی جرائم حکومتی از منظر نظریۀ برچسبزنی است. این نظریه با تأکید بر ساختگی بودن پدیدۀ مجرمانه، ارتباط آن با ساختار قدرت و تقسیمبندی جرم به جرائم صاحبان و فاقدان قدرت، توضیح میدهد که چگونه رفتارهای پرشمار شهروندان، با برچسبهای مجرمانه مواجه میشود، درحالیکه بسیاری از رفتارهای ارتکابیِ اربابان قدرت و ثروت، علیرغم آسیبهای فراوان، با مسامحهگری مواجه شده است و برچسب مجرمانه دریافت نمیکند. پژوهش حاضر از طریق توسعۀ مفهومی مفاهیم مندرج در جرمشناسی برچسبزنی، به تحلیل جرمشناختی جرم حکومتی میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد با کاربست نظریۀ برچسبزنی در خصوص جرائم حکومتی میتوان ابعادی از چگونگی وقوع این جرائم را توضیح داد. از جمله برچسبزنی افراطی منجر به تحدید حقوق و آزادیهای شهروندان از طریق جرمانگاری حداکثری و نقض حقوق آنها در عرصۀ بهرهمندی از حقوق مدنی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی میشود. از دیگر سو، فرایند برچسبزنی گزینشی سبب عدم جرمانگاری جرائم حکومتی میشود و پاسخدهی به این جرائم را با دشواری مواجه میسازد. همچنین انسانیتزدایی و ارزشزداییِ برآمده از دیدگاههای برچسبزنی زمینۀ لازم برای بزهدیدگی ناشی از جرائم حکومتی را فراهم میآورد. نتایج نشان میدهد که جرم حکومتی را میتوان ناشی از فرایند برچسبزنی/ برچسبزداییِ برآمده از قدرت تلقی نمود؛ روندی که بزهکاری دولت را تطهیر و کنشهای شهروندان ناکرده بزه را تقبیح میکند و حقوق کیفری شهروند ستیز ِحداکثری را جایگزین حقوق کیفری حقمدار و حداقلی مینماید.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
State Crime’s Hidden Dimension under the Shadow of Labeling
نویسندگان [English]
- Hossein Javadi hossein abadi 1
- Hassan Poorbafrani 2
1 Assistant Professor. Department of Law. Faculty of Administrative Sciences and Economics. University of Isfahan. Isfahan. Iran.
2 Associate Professor, Department of Law, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده [English]
The aim of the present study is to conduct a criminological analysis of state crime through the labeling theory. This theory emphasizes the constructed nature of criminal phenomena and their connection to power structures. It explains how behaviors are criminalized based on power, dividing crimes into those committed by the powerful and those by the powerless. It illustrates how numerous actions by ordinary citizens are labeled as criminal, while many harmful acts committed by elites—despite their significant social damage—are met with leniency and escape criminal labeling. This research adopts a descriptive-analytical approach. Through conceptual expansion of the key notions within labeling criminology, it seeks to analyze the phenomenon of state crime from a theoretical standpoint. applying labeling theory to state crimes reveals critical dimensions of how these crimes occur. Excessive labeling of citizens leads to the restriction of their rights and freedoms through over-criminalization, violating their access to civil, cultural, economic, and social rights. Conversely, selective labeling results in the non-criminalization of state crimes, making accountability difficult. Furthermore, the processes of dehumanization and devaluation—rooted in labeling perspectives—create fertile ground for victimization caused by state crimes. State crime can be understood as a product of the labeling/de-labeling processes driven by power. This dynamic purifies state delinquency while condemning innocent citizens, replacing a rights-based minimal criminal justice system with a maximalist, citizen-oppressive penal system.
کلیدواژهها [English]
- State Crime
- Crimes Against Human Rights
- Theoretical Criminology
- Criminology of State Crime
- Labeling Theory
باراک،گرگ. (1396ش). به سوی مطالعۀ تلفیقی جنایات بینالمللی و بزهکاری دولتی - شرکتی: رویکردی دوسویه به نقض آشکار حقوق بشر، (ترجمۀ حامد صفایی آتشگاه)، در: سمولرز، آلت و هاومن، رولف، جرمشناسی فراملی به سوی جرمشناسی جنایات بینالمللی، (به کوشش حمیدرضا نیکوکار). تهران: میزان.
برهانی، محسن. (1394ش). جرمانگاری حقوق بشری، از اقتضائات صحیح اخلاقی تاخودمختاری. حقوق بشر، 10(1، پیاپی19). 105-111.
بکر. هوارد. (1401ش). اغیار؛ مطالعاتی در جامعهشناسی انحراف، (ترجمۀ حسین گلدوزیان و فرهاد اللهوردی میگونی). تهران: نگاه معاصر.
تانل، کنث دی. (1388ش). دیباچه؛ در: جفری راس. تحولات جرم سیاسی، (ترجمۀ حسین غلامی). تهران: سمت.
جوادی حسینآبادی، حسین. (1399ش). ارائۀ نظریۀ تلفیقی در جرائم حکومتی. رسالۀ دکتری، رشتۀ حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۶ش). توجیهگری جنگ با تروریسم در پرتو راهبرد هراس اخلاقی، (مقاله در همایش بینالمللی ابعاد حقوقی،جرمشناختی تروریسم). تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
جوادی حسینآبادی، حسین؛ آقابابایی، عظیم. (۱۴۰۰ش). تحلیل جرمشناختی جرم حکومتی از منظر نظریۀ یادگیری. فصلنامۀ علمی آراء، ۴(8)، 7-32.
جوادی حسینآبادی، حسین؛ آقابابایی، عظیم. (۱۴۰۰ش). واکاوی مؤلفههای حکمرانی خوب و تأثیر آنها بر جرائم حکومتی، (سخنرانی در چهارمین کنفرانس بینالمللی فقه، حقوق و پژوهش دینی). گرجستان.
حبیبزاده، محمدجعفر؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۲ش). فساد اداری؛ مطالعۀ موردی: سازمان ثبت احوال اصفهان، (مقاله در اولین کنفرانس بینالمللی حماسۀ سیاسی و حماسۀ اقتصادی). تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
دارابی، شهرداد. (1401ش). راهبرد ترکیبی در مدلهای مردمسالار و اقتدارگرای فراگیر سیاست جنایی. پژوهشنامۀ حقوق کیفری، 13(1)، 53-74. https://doi.org/10.22124/jol.2021.19432.2125
دانشناری، حمیدرضا. (1397ش). تحلیل جرمشناختی جرائم شرکتهای تجاری در پرتو نظریههای فرهنگ سازمانی، علتشناسی و پیشگیری. رسالۀ دکتری، رشتۀ حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
دلماس مارتی، میری، (1388ش). پارادایم جنگ علیه دشمن: مشروع ساختن امر غیرانسانی، (ترجمۀ روحالدین کردعلیوند). در: تازههای علوم جنایی، (زیر نظر دکتر علیحسین نجفی ابرندآبادی). تهران: میزان.
راس، جفری ایان. (1393ش). تحولات جرم سیاسی، (ترجمۀ حسین غلامی). تهران: سمت.
رایجیان اصلی، مهرداد. (1385ش). جرمانگاری سوءاستفاده از قدرت در پرتو تعامل نظام حقوق بشر و حقوق کیفری. رسالۀ دکتری رشتۀ حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
رایجیان اصلی، مهرداد. (1390ش). تعامل جرمشناسی و حقوق بشر بر پایۀ مفهوم سوءاستفاده از قدرت. پژوهش حقوقی، 3(3)، 167-185.
رضوانی. سودابه. (1396ش). مفهوم خطرناکی در گسترۀ علوم جنایی. تهران: میزان.
ساکی. محمدرضا؛ کونانی. سلمان. (1398ش). بایدها و نبایدهای حذف مجازات اعدام از جرائم مواد مخدر. دیدگاههای حقوق قضائی، 24(87)، 103-129.
شاهطالبی، بدری؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۱ش). تبیین مؤلفههای حقوق شهروندی در حیطۀ هویت ملی و جهانی، (مقاله در همایش هویت اسلامی در تمدن اسلام و ایران). رشت: دانشگاه آزاد اسلامی.
شیری، عباس؛ جعفرپورصادق، الهام. (1400ش). گونهشناسی جرائم دولتی مبتنی بر قوانین غیرقانونی و فاقد مشروعیت. مطالعات حقوق کیفری و جرمشناسی، 51(2)، 345-371. https://doi.org/10.22059/jqclcs.2022.320644.1676
صدر توحیدخانه. محمد. (1392ش). حقوق در چنبرۀ دشمن؛ از سیاست آمریکایی جنگ با ترور تا نظریۀ آلمانی حقوق کیفری دشمنان. در: نجفی ابرندآبادی، علیحسین، (زیر نظر). تازههای علوم جنایی. تهران: میزان.
طاهری. سمانه. (1392ش). سیاست کیفری سختگیرانه. تهران: میزان.
طلایی، مرتضی؛ شریفی، سعید؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۰ش). حقوق فرهنگی شهروند اسلامی؛ ضرورتی برای توسعۀ پایدار، (مقاله در همایش حقوق شهروندی). الیگودرز: دانشگاه آزاد اسلامی.
عبدالهی، معاذ. (1397ش). تأثیر مدلهای حکومتی در جرمانگاری جرائم دولتی. رسالۀ دکتری رشتۀ حقوق جزا و جرمشناسی. پردیس فارابی دانشگاه تهران. قم.
غلامپور، مهدی؛ فرجیها، محمد. (1399ش). تبیین نظری پدیدۀ مرگ در زندان در بستر عدالت کیفری تطبیقی. مطالعات حقوق تطبیقی، 2(11)، 687-714. https://doi.org/10.22059/jcl.2020.295367.633943
غلامی. حسین. (1389ش). جرم یا جنگ؟؛ تأملی جرمشناختی در مفهوم محاربه. در: مجموعه مقالات بزرگداشت استاد دکتر ابوالقاسم گرجی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
غلامی، حسین؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (1398ش). جرمشناسی تلفیقی؛ روایت چالشها، بهگزینی راهکارها. آموزههای حقوق کیفری، 16(18)، 351-386. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22519351.1398.16.18.13.7
غلامی، حسین؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (1398ش). درآمدی بر روش نظریهپردازی در جرمشناسی تلفیقی. روششناسی علوم انسانی، 25(100)، 1-21. https://doi.org/10.30471/mssh.2019.1637
غلامی، حسین؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۹ش). تحلیل تلفیقی جرم حکومتی در پرتو نظریۀ فنون خنثیسازی و مکانیسمهای دفاعی. مطالعات حقوق کیفری و جرمشناسی، 50(1)، 207-230. https://doi.org/10.22059/jqclcs.2020.288752.1470
غلامی، حسین؛ خسروشاهی، قدرتالله؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۴۰۲ش). جرمشناسی جرایم حکومتی از منظر نظریۀ فرصت. پژوهش حقوق کیفری، 12(44)، 9-52. https://doi.org/10.22054/jclr.2021.51802.2100
غلامی، نبیاله.(1398ش). پیشگیری از جرایم حکومتی در پرتو مؤلفههای حکمرانی خوب. رسالۀ دکتری رشتۀ حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه علامه طباطبایی. تهران.
فرجیها، محمد. (1387ش). جرمانگاری فرهنگ جوانی. در: مجموعه مقالات ارائهشده در همایش دولت، جوانان و حقوق عمومی، دانشگاه امام صادق(ع). تهران.
فرجیها، محمد؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۳ش). مطالعۀ جرمشناختی تخلفات و فساد اداری (سازمان فرهنگی، تفریحی شهرداری اصفهان). رفاه اجتماعی، 14(54)، 243-266. دسترسپذیر در: http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-1677-fa.html
فرحبخش، مجتبی. (1392ش). جرمانگاری فایدهگرایانه. تهران: میزان.
قورچی بیگی، مجید. (1395ش). جرمشناسی جرایم دولتی؛ از غفلت جرمشناسی تا جرمشناسی آیندهنگر. در: علوم جنایی تطبیقی در پرتو همکاریهای بینالمللی، (مجموعه مقالات نکوداشت دکتر سیلویا تلنباخ؛ به کوشش حسین غلامی). تهران: میزان.
کوزلاریچ، دیوید؛ ماتئو، ریک؛ جیمیلیر، ویلیام. (1389ش). بزهدیدهشناسی جرایم دولت، (ترجمۀ مجید قورچی بیگی). فصلنامۀ اطلاعرسانی حقوقی، ش. 21. دسترسپذیر در: http://old.lri.ir/downloads/books/nashrye-ha/nashrye-n.21-22/006.pdf
گرین،پنی؛ وارد، تونی. (1398ش). جرم حکومتی؛ دولتها، خشونت و فساد، (ترجمۀ نبیاله غلامی). مجد: تهران.
لسلت، کریستین. (1397ش). رویکرد جرمشناختی به جرایم دولتی و پاسخ به آنها، (ترجمۀ آزاده صادقی و جمشید غلاملو). در: رویکردهای جرمشناختی به حقوق بینالملل کیفری، (به کوشش ایلیاس باتکاس و امانوئلا میلوناکی). تهران: میزان.
محمودیان اصفهانی، کامران. (1401ش). فلسفۀ جرمانگاری فضیلتگرا. تهران: میزان.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین؛ گلدوزیان، حسین. (1397ش). جرمشناسی پستمدرن و رویکرد آن به جرم و علتشناسی. پژوهش حقوق کیفری، 6(9)، 23-46. https://doi.org/10.22054/jclr.2018.22508.1429
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1398ش). پیوند حقوق کیفری و جرمشناسی، در: افقهای نوین حقوق کیفری، (نکوداشتنامۀ استاد دکتر حسین آقایینیا). تهران: میزان.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1399ش). بینالمللی - اساسی شدن اصول حقوق کیفری، در: دانشنامۀ سیاستگذاری حقوقی، (به کوشش لعیا جنیدی و امیرحسن نیازپور). تهران: میزان.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1401ش). حقوق کیفری آراییِ سیاست جنایی در پرتو راهبردهای سیاست عمومی، در: حقوق کیفری پویا (مجموعه مقالهها در پاسداشت استاد دکتر محمدعلی اردبیلی؛ به کوشش نسرین مهرا و امیرحسن نیازپور). تهران: میزان.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1390ش). از جرمشناسی تا آسیب اجتماعیشناسی. تحقیقات حقوقی، ش. 56. یادنامۀ دکتر رضا نوربها.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1391ش). از جرمشناسی انتقادی تا جرمشناسی امنیتی، (تقریرات درس جرمشناسی). دورۀ دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی. دانشگاه شهید بهشتی. تهران. دسترسپذیر در: lawtest.ir
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1375ش). نظریههای جرمشناسی، (تقریرات درس جرمشناسی؛ تهیه و تنظیم فاطمه قناد). دورۀ کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه شهید بهشتی. تهران. دسترسپذیر در: lawtest.ir
نجفیابرندآبادی، علیحسین. (1395ش). جزوۀ درس جرمشناسی نظری. مقطع دکتری حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه شهید بهشتی. تهران.
هاومن، رولف؛ سمولرز، آلت. (1396ش). جرمشناسی در وضعیت انکار، (ترجمۀ امیر پاکنهاد)، در: جرمشناسی فراملی؛ به سوی جرمشناسی جنایات بینالمللی، (ترجمۀ گروهی از پژوهشگران علوم جنایی، به کوشش حمیدرضا نیکوکار). تهران: میزان.
همراهی، راضیه؛ زحمتکش، امین؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۷ش). نقش مؤسسات گزارش اعتبار در پیشگیری از فساد در پرتو اصل شفافیت اطلاعات مالی، در: سیاست جنایی در برابر بزهکاری اقتصادی، (به کوشش امیرحسن نیازپور). تهران: میزان.
هوساک، داگلاس. (۱۳۹۱ش). جرمانگاری افراطی، (ترجمۀ محمدتقی نوری). تهران: مجد.
والکلیت، ساندرا. (1386). شناخت جرمشناسی، (ترجمۀ حمیدرضا ملکمحمدی). تهران: میزان.
وایت، راب؛ هینز، فیونا. (1395). جرم و جرمشناسی، نظریههای جرم و کجرَوی، (ترجمۀ علی سلیمی). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه..
ولد، جرج؛ برنارد، توماس؛ اسنیپس، جفری. (1391ش). جرمشناسی نظری؛ گذری بر نظریههای جرمشناسی، (ترجمۀ علی شجاعی). تهران: سمت، تهران.
ویلیامز، فرانک پی؛ مکشین، ماری لین دی. (1395ش). نظریههای جرمشناسی، (ترجمۀ حمیدرضا ملکمحمدی). تهران: میزان.
یعقوبی، علی؛ آقایی، جاناحمد؛ کاردوست، مژگان. (1393ش). رویکردهای جرمشناختی جرایم یقهسفیدها. پژوهشنامۀ حقوق کیفری، 5(2)، 191-219.
Chambliss, W. & Moloney, C. (2015). State Crime. Routledge.
Doig. A. (2011). state crime. Taylor & Francis e-Library.
Dollar, C. B., & Tietjen, G. (2022). Living as Socially Marked Individuals: Two Stories on Stigma and Its Consequences. Humanity & Society, 47(1), 3-28. https://doi.org/10.1177/01605976221137714 (Original work published 2023)
Green, Penny; & Ward, Tony. (2004). State crime: governments, violence and corruption. Pluto Press.
Kim, J. (2024). Unveiling the Developmental Dynamics of Labeling Theory: Within-Individual Effects of Perceived Informal Labeling on Deviant Self-Concept in the Korean Context. Child Youth Care Forum 53(6), 1271–1289. https://doi.org/10.1007/s10566-024-09798-5
Moreland-Capuia, A. (2019). Labeling theory, the power of words, and implicit bias. In: A. Moreland-Capuia (Ed.), Training for change: Transforming systems to be trauma-informed, culturally responsive, and neuroscience-based (pp. 61–72). Springer.
Mousavi Mojab, S. D. & Javadi, H. (2014). The relationship of organizational health with infractions and administrative corruption. European Online Journal of Natural and Social Sciences, 2(3s), 2001–2012.
Müller, M. M. (2011). The rise of the penal state in Latin America. Contemporary Justice Review, 15(1), 57–76. https://doi.org/10.1080/10282580.2011.590282
Palmer, G. L. (2018). People who are homeless are “people” first: Opportunity for community psychologists to lead through language reframing. Global Journal of Community Psychology.
Pinkihan, V. G., & Carpio, C. J. (2024). Labeling and its effects on the aspirations and morale of children in conflict with the law. EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR), 10(9). https://doi.org/10.36713/epra18557
Rocheleau, G. C., Rocheleau, B. N., & Chavez, J. M. (2025). Deviant Labels, Negative Emotions, and Secondary Deviance: Integrating Labeling and Strain Perspectives. Deviant Behavior, 1–15. https://doi.org/10.1080/01639625.2025.2479020
Santos, M. F. (2024). Penal State Power in Latin America: Cases, Concepts and Questions for the Political Sociology of Penality. Sociology Compass, 18(5), e13202. https://doi.org/10.1111/soc4.13202
Shahtalebi, B.; Sharifi, S. & Javadi, H. (2013). Codifying the components of citizen culture in the law-abiding, law-oriented. International Journal of Physical and Social Sciences, 3(2), 1–7.
Ghorbani, A.; Ghorbani,A.; Sharifi, S. & Javadi, H. (2014). An Overview of Citizenship Rights in the Iran’s Constitution. Arabian Journal of Business and Management Review, 3(12), 104–110. https://doi.org/10.12816/0016555
Smith, M. L., Hoven, C. W., Cheslack-Postava, K., Musa, G. J., Wicks, J., McReynolds, L., Bresnahan, M., & Link, B. G. (2022). Arrest history, stigma, and self-esteem: A modified labeling theory approach to understanding how arrests impact lives. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 57(9), 1849–1860. https://doi.org/10.1007/s00127-022-02245-7
Triplett, R. and Upton, L. (2015). Labeling Theory. In: The Handbook of Criminological Theory, (A.R. Piquero (Ed.)). https://doi.org/10.1002/9781118512449.ch14
)