آیندۀ نهادینه‌سازی فرایندهای ترمیمی ناظر بر بزهکاری اطفال و نوجوانان در ایران؛ مطالعۀ موردی: لایحۀ پلیس ویژۀ اطفال و نوجوانان

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 استادیار، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

چکیده

هدف اصلی پژوهش، تحلیل رویکرد ترمیمی قانون‌گذار در لایحۀ پلیس ویژۀ اطفال و نوجوانان از منظر سیاست‌های عدالت ترمیمی است تا از این رهگذر، دانش مفیدی برای تقویت کارآمدی فرایندهای ترمیمی در جریان تصویب قانونی این لایحه در مجلس شورای اسلامی، به دست آید. روش‌تحقیق از نوع تحلیلی - توصیفی است که با مطالعۀ موردی لایحۀ پلیس ویژۀ اطفال و نوجوانان مصوب 1400و نیز تطبیق آن با قوانین و سیاست‌های عدالت ترمیمی اتخاذشده توسط کشورهای پیشرو و باسابقه در نهادینه‌سازی فرایندهای ‌ترمیمی، به تحلیل مهم‌ترین سیاست‌های ترمیمی اتخاذشدۀ لایحه پرداخته است. یافته‌های پژوهش حاضر با مطالعۀ موردی لایحۀ مزبور نشان می‌دهد که ابهام در اتخاذ سیاست تعدد فرایندهای ترمیمی ناظر بر بزهکاری اطفال و نوجوانان توسط قانون‌گذار به‌دنبالِ توسعۀ مفهومی و تخصیص‌ فرایند میانجی‌گری برای حمایت بیشتر از اطفال و نوجوانان رقم خورده است. همچنین به سبب تغییر الگوی تطبیقی از گزینش پلیس به‌عنوان برگزارکنندۀ عمدۀ فرایندها به محدود نمودن نقش آن در ارجاع‌دهندگی، رویکرد قانون‌گذار را به‌عنوان ابتکاری نو پذیرفته، هرچند که بر عدم پیش‌بینی سازوکارهای مقابله با پیامدهای ناگوار در برگزاری فرایندهای ترمیمی تحت رهبری پلیس تأکید داشته است. همچنین در وارسی سیاست‌های حاکم بر نظام ارجاع، چالش‌هایی نظیر تضاد رویکرد قانون‌گذار در پذیرش اصل رضایت طرفین، عدم وجود نظام نظارتی بر میزان ارجاع مقامات قضایی و نیز امکان به وجود آمدن چالش‌های اجرایی در مرحلۀ تحقیقات مقدماتی را شناسایی نموده است. در نهایت نیز سیاست‌های ترمیمی پیشگامانۀ ایران ضمن در نظر گرفتن چالش‌های آتی آن برجسته شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که برای بهره‌برداری کامل و اثربخش از عدالت ترمیمی، لایحه نیازمند بازنگری‌های اساسی می‌باشد، از جمله تعیین معیارهای روشن برای انتخاب نوع فرایندها، آموزش تخصصی برگزارکنندگان و مقامات ارجاع‌دهنده، تقویت فرهنگ ترمیمی در سازمان‌های کیفری، یکپارچه‌سازی رویکرد قانون‌گذار در پذیرش اصل رضایت طرفین در امر ارجاع، تضمین نظارت بر نظام حاکم بر ارجاع و اتخاذ سازوکارهای متناسب در خصوص جرائم جدی و خشن.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Future of Institutionalizing Restorative Processes of Juvenile Delinquency in Iran: A Case Study of the Special Police for Juveniles Bill

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Tolouee 1
  • Azade Sadeghi 2
1 M.A. in Criminal law & Criminology, Department of Criminal Law & Criminology, Faculty of Law & Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law & Criminology, Faculty of Law & Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
چکیده [English]

Objective: The Research goal is to analyze of legislator’s restorative approach in the Special Police for Juveniles Bill from perspective of Restorative Justice (RJ) policies, aiming to derive insights that enhance the effectiveness of restorative processes during the bill’s approval in the Islamic Parliament of IRI. Method: The research employs descriptive-analytical methodology, case studying the Bill and comparing it with RJ policies implemented by leading countries. This approach aims to identify the most prominent restorative policies implemented by the bill. Results: This study finds ambiguity in applying multiple restorative methods aims to specialization mediation for supporting youth. Given the changing role of police in the adaptive model from facilitator to referrer, the bill's assignment of major agency to police in facilitating restorative processes demonstrates the legislator's thoughtful initiative, although it highlights the lack of mechanisms to respond to negative outcomes in police-led restorative processes. Referral challenges include inconsistent acceptance of consent by the parties, lack of oversight of judicial referrals, and potential issues during preliminary investigations. Ultimately, the pioneering distinctions of the Iranian restorative policymaking are highlighted while taking future challenges into account. Conclusions: The results indicate that to effectively implement RJ, the bill requires fundamental revisions, including clear criteria for the selection of process, specialized training for facilitators and referring authorities, strengthening restorative culture in criminal organizations, unifying the legislator’s approach to party consent in referrals, ensuring oversight of referral system, and adopting appropriate mechanisms for violent crimes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Institutionalization
  • Family Group Conference
  • Mediation
  • Restorative Justice Policies
  • The bill of Professional Police for Juveniles

مراجع

بارانی، محمد. (1398ش). بررسی نقش، اختیار و رفتار پلیس در دادرسی ویژۀ اطفال و نوجوانان. پژوهش‌های دانش انتظامی، (1)21، 1-28.
 بازوند، وحید؛ نورمحمدی، حسین. (1401ش). پلیس اطفال و نوجوانان، مبانی و کارکرد پیشگیرانۀ آن. تحقیقات حقوق قضایی، (6)3، 97-104.
 بیرانوند، رضا؛ یاراحمدی، حسین. (1400ش). سیاست جنایی اجرایی ایران در استفاده از ابزارهای عدالت ترمیمی در قبال اطفال و نوجوانان. پژوهش‌های جرم‌شناختی پلیس، (2)2، 25-49.
 ترکمنی، شادی؛ کردعلیوند، روح‌الدین. (1401ش). کارکردهای پلیس ترمیمی ویژۀ اطفال؛ رویکرد تطبیقی استرالیا. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، (19)10، 179-206. https://doi.org/10.22034/jclc.2022.299595.1546 
 رجبی تاج‌امیر، ابراهیم. (1398ش). سازوکارهای اجرایی رویه‌های عدالت ترمیمی در سازمان پلیس (چالش‌ها و راهکارها). پژوهش‌های دانش انتظامی، (2)21، 71-96.
 رضوانی، محمد؛ طاهریان، میلاد. (1392ش). قضازدایی در عدالت کیفری اطفال و نوجوانان با تأکید بر اسناد بین‌المللی و نظام کیفری ایران. در: کنفرانس ملی سیاست کیفری ایران در قبال بزهکاری و بزه‌دیدگی کودکان و نوجوانان. کرمان.
 شهانقی، محمد؛ مقیمی، مهدی. (1402ش). قضازدایی از اطفال و نوجوانان بزهکار در پرتو لایحۀ پلیس ویژۀ اطفال و نوجوانان، مصوب سال 1400 (با نگاهی به تجربۀ نظام حقوق کیفری انگلستان). آموزه های فقه و حقوق جزاء، (7)3، 65-84. https://www.doi.org/10.30495/jcld.2023.1984659.1062 
 شیری، عباس. (1397ش). عدالت‌ترمیمی، (‌چ. 2). تهران:میزان.
 طلوعی، فاطمه؛ صادقی، آزاده. (1403ش). چالش‌های نهادینه‌سازی فرایندهای ترمیمی ناظر بر بزهکاری نوجوانان؛ مطالعۀ تطبیقی انگلستان و استرالیا. آموزه‌های حقوق کیفری، (28)21، 205-240. https://doi.org/10.30513/cld.2025.6339.2026 
 طهماسبی، جواد؛ تدین، عباس؛ پاکزاد، بتول؛ و کلی‌وند، علی. (1403ش). ضرورت پلیس ویژۀ اطفال و نوجوانان در نظام دادرسی افتراقی. دیدگاه‌های حقوق قضایی، ( 106)29، 104-79. https://doi.org/10.22034/jlvi.2024.2003231.1011 
 عباسی، نیکزاد؛ وطنی، امیر؛ و وروایی، اکبر. (1397ش). بررسی و نقد جلوه‌های ظهور دادرسی افتراقیِ اطفال و نوجوانان بزهکار در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392. انتظام اجتماعی، (4 )10، 171-190.
 غلامی، حسین. (۱۳۹۸ش). عدالت‌ترمیمی، (چ. 8). تهران: سمت.
 قاسمی ونجانی، سعید؛ گلدوست جویباری، رجب. (1404ش). راهبرد شاخص‌های الگوی مطلوب کنشگری پلیس نسبت به اطفال و نوجوانان. مجلس و راهبرد، (121)32، 59-85. https://doi.org/10.22034/mr.2023.15326.5506 
 کاظمی، علی. (1403ش). چرا معمای پلیس اطفال پس از پنج سال حل نمی‌شود؟. خبرگزاری تسنیم. https://tn.ai/3139480 
 کوهی اصفهانی، ابراهیم؛ نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ و فرجیها، محمد. (1400ش). انتقال سیاست‌های کنترل جرم؛ انتقال داوطلبانه یا اجباری؟. پژوهش‌نامۀ حقوق اسلامی، (2)22، 605-636. https://doi.org/10.30497/law.2022.242161.3147 
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1382ش). از عدالت کیفری «کلاسیک» تا عدالت «ترمیمی». فصلنامۀ الهیات و حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی (آموزه‌های‌حقوقی)، (10-9)4و3، 3-38.
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ شادمان‌فر، محمدرضا؛ و توجهی، عبدالعلی. (1387ش). اصلاح ذات‌البین و نظریۀ عدالت ترمیمی. مدرس علوم انسانی، (58)3، 193-222.
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1390ش). از حق‌های کودکان تا حقوق کودکان. دیباچه در: مدنی قهفرخی، سعید؛ و زینالی، امیرحمزه. آسیب‌شناسی حقوق کودکان در ایران. تهران: میزان.
 نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1396ش). بسترهای حقوقی اجتماعی عدالت ترمیمی در ایران. مقاله در: دانشنامۀ عدالت ترمیمی. تهران: میزان.
 نیازپور، امیرحسن. (1402ش). آیندۀ آیین دادرسی کیفری ایران پس از تصویب «لایحۀ تشکیل پلیس ویژۀ اطفال و نوجوانان». آموزه‌های حقوق کیفری، (26)20، 225-288. https://doi.org/10.30513/cld.2024.5614.1924  
 Alarid, L. F., & Montemayor, C. D. (2012). Implementing restorative justice in police departments. Police Practice and Research, 13(5), 450-463. https://doi.org/10.1080/15614263.2011.607654 
 Archibald, B., & Llewellyn, J. (2006). The challenges of institutionalizing comprehensive restorative justice: Theory and practice in Nova Scotia. Dalhousie LJ, 29, 297.
 Banwell-Moore, R. (2022). The delivery of restorative justice in youth offending teams in England and Wales: examining disparities and highlighting best practice. Laws, 11(4), 60. https://doi.org/10.3390/laws11040060 
 Becroft, A. (2015). Playing to win–Youth offenders out of court (and sometimes in): Restorative practices in the New Zealand youth justice system [Paper presentation]. Queensland Youth Justice Forum, Brisbane, Australia.
 Broschuk, B. (2020). An Examination of Police Culture and its Effects on Patrol Officers Attitudes towards Restorative Justice (Doctoral dissertation, University of Winnipeg). http://doi.org/10.36939/ir.202012141250 
 Butler, S., Maglione, G., & Buchan, J. (2024). Institutionalising restorative justice for adults in Scotland: An empirical study of criminal justice practitioners’ perspectives. Criminology & Criminal Justice, 24(1), 269-290. https://doi.org/10.1177/17488958221104229 
 Cutress, L. (2015). The use of restorative justice by the police in England and Wales (Doctoral dissertation, University of Sheffield).
 Dandurand, Y., Lee, J &, Vogt, A. (2020). Handbook on RESTORATIVE JUSTICE PROGRAMMES SECOND EDITION CRIMINAL JUSTICE HANDBOOK SERIES. United Nations, Vienna.
 DeKeseredy, W. S. (2015). Critical criminology. The handbook of deviance, 237-258.
 Gal, T. (2021). Setting Standards for Child‐Inclusive Restorative Justice. Family Court Review, 59(1), 144-160. https://doi.org/10.1111/fcre.12546  
 Gray, R. M., Green, R., Bryant, J., Rance, J., & MacLean, S. (2019). How ‘vulnerable’young people describe their interactions with police: Building positive pathways to drug diversion and treatment in Sydney and Melbourne, Australia. Police Practice and Research, 20(1), 18-33. https://doi.org/10.1080/15614263.2017.1347787 
 Hoyle, C. (2013). Policing and restorative justice. In: Handbook of restorative justice (pp. 292-311). Willan.
 Joudo-Larsen, J. (2014). Restorative justice in the Australian criminal justice system. Australian Institute of Criminology.
 Jülich, S., Brady-Clark, M., Yeung, P., & Landon, F. (2024). Restorative justice responses to sexual violence: Perspectives and experiences of participating persons responsible and persons harmed. Victims & Offenders, 19(7), 1424-1449. https://doi.org/10.1080/15564886.2024.2333311 
 Kim, H. J., & Gerber, J. (2012). The effectiveness of reintegrative shaming and restorative justice conferences: Focusing on juvenile offenders’ perceptions in Australian reintegrative shaming experiments. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 56(7), 1063-1079. https://doi.org/10.1177/0306624X11418916 
 Lacey, L. (2012). Youth Justice in England and Wales: Exploring young offenders’ perceptions of restorative and procedural justice in the referral order process (Doctoral dissertation, London School of Economics and Political Science).
 Little, S., Stewart, A., & Ryan, N. (2018). Restorative justice conferencing: Not a panacea for the overrepresentation of Australia’s Indigenous youth in the criminal justice system. International journal of offender therapy and comparative criminology, 62(13), 4067-4090. https://doi.org/10.1177/0306624X18764524    
 Maglione, G. (2019). The political rationality of restorative justice. Theoretical Criminology, 23(4), 545-562. https://doi.org/10.1177/1362480618756364  
 Maglione, G. (2021). Restorative justice, crime victims and penal welfarism. Mapping and Contextualising Restorative Justice Policy in Scotland. Social & Legal Studies, 30(5), 745-767. https://doi.org/10.1177/0964663920965669 
 Marder, I. D., & Forde, L. (2023). Challenges in the future of restorative youth justice in Ireland: Minimising intervention, maximising participation. Youth Justice, 23(2), 201-225. https://doi.org/10.1177/14732254221122568 
 Marder, I. D., Banwell-Moore, R., Hobson, J., & Payne, B. (2023). New ideas, enduring cultural barriers? An analysis of recommendations from the All-Party Parliamentary Group on Restorative Justice in England and Wales. Criminology & Criminal Justice. https://doi.org/10.1177/17488958231198787 
 McCold, P. (2004). An experiment in police-based restorative justice: The Bethlehem (PA) project. Correctional counseling and treatment, 9-14.
 Ministry of Justice. (2021). Restorative Justice Satisfaction Survey 2025. Ministry of Justice New Zealand. https://www.justice.govt.nz/about/news-and-media/news/victims-satisfied-with-restorative-justice. 
 Pali, B., & Randazzo, S. (2018). Practical guide implementing restorative justice with children.
 Prichard, J. (2004). Juvenile conferencing and restorative justice in Tasmania (Doctoral dissertation, University of Tasmania).
 Richards, K., Bartels, L., & Bolitho, J. (2017). Children’s court magistrates’ views of restorative justice and therapeutic jurisprudence measures for young offenders. Youth Justice, 17(1), 22-40. https://doi.org/10.1177/1473225416665612 
 Riley, M., & Hayes, H. (2018). Youth restorative justice conferencing: facilitator’s language–help or hindrance?. Contemporary Justice Review, 21(1), 99-113. https://doi.org/10.1080/10282580.2017.1413358  
 Rosenblatt, F. F. (2014). Community involvement in restorative justice: lessons from an English and Welsh case study on youth offender panels. Restorative Justice, 2(3), 280-301. https://doi.org/10.5235/20504721.2.3.280 
 Scotland, G. (2024). Making a Case for Incorporating Victim–Offender Mediation into the Criminal Justice System of Trinidad and Tobago. Journal of Victimology and Victim Justice, 7(1), 7-18. https://doi.org/10.1177/25166069241245768 
 Sewak, S., Bouchahine, M., Liong, K., Pan, J., Serret, C., Saldarriaga, A., & Farrukh, E. (2019). Youth restorative justice: Lessons from Australia. A Report for HAQ centre for child rights, LAWS452.
 Smith, S., & Chonody, J. M.(2010). Peer-driven justice: Development and validation of the Teen Court peer influence scale. Research on Social Work Practice, 20(3), 283-292. https://doi.org/10.1177/1049731509347857 
 Snow, P. C., & Sanger, D. D. (2015). Restorative justice conferencing and the youth offender: Exploring the role of oral language competence. International Journal of Language & Communication Disorders, 1-10.
 Stockdale, K. J.(2015). Police understandings of restorative justice—the impact of rank and role. Restorative Justice, 3(2), 212-232. https://doi.org/10.1080/20504721.2015.1069528 
 Stone, N.(2019). The referral order 20 years on: Deals, jewels and mules. Youth Justice, 19(3), 299-308. https://doi.org/10.1177/1473225419889205 
 Suzuki, M., & Wood, W. R. (2017). Restorative justice conferencing as a ‘holistic’process: Convenor perspectives. Current Issues in Criminal Justice, 28(3), 277-292. https://doi.org/10.1080/10345329.2017.12036075 
 Volpe, M. R.(2013). Police and mediation: Natural, unimaginable or both. In Moving toward a just peace: The Mediation Continuum (pp. 91-105). Dordrecht: Springer Netherlands.
 Wang, J. J., & Weatherburn, D. (2019). Are police cautions a soft option? Reoffending among juveniles cautioned or referred to court. Australian & New Zealand Journal of Criminology, 52(3), 334-347. https://doi.org/10.1177/0004865818794235 
 Wood, W. R., & Tauri, J. (2025). Revisiting New Zealand’s “gift to the world”: demythologising youth justice family group conferencing in Aotearoa New Zealand. Contemporary Justice Review, 1-25. https://doi.org/10.1080/10282580.2025.2519736

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 12 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری: 28 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 29 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار: 01 دی 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار