امکان‌سنجی تحقق سرقت سگ‌های زینتی در فقه امامیه و حقوق کیفری ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه معارف اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

چکیده

هدف از این پژوهش آن است که امکان تحقق و صدق عنوان بزه سرقت در خصوص سگ‌های زینتی، در فقه، حقوق و رویۀ قضایی ایران بررسی و تحلیل  شود. این پژوهش با روش مطالعات کتابخانه‌ای و به شیوۀ توصیفی - تحلیلی انجام شده است که با مراجعه به ادله و متون فقهی- حقوقی، مواد قانونی و آرای قضایی اطلاعات لازم به دست آمده و تجزیه و تحلیل شده است.
بنابر یافته‌ها، یکی از مسائل مبتلابه در پرونده‌های قضایی، سرقت سگ‌های زینتی است. برخی از قضات با استناد به «عدم مالیت شرعیِ» این نوع سگ‌ها، تحقق بزه سرقت دربارۀ آن‌ها را منتفی می‌دانند. لکن برخی دیگر از قضات با استناد به اطلاق مادۀ 267 قانون مجازات اسلامی، موضوع سرقت را «مطلق مال» اعم از عرفی و شرعی می‌دانند و ازآنجاکه در نظر عرف، این نوع سگ‌ها دارای مالیت هستند، لذا تحقق بزه سرقت را دربارۀ آن‌ها محقق می‌شمارند. این اختلافِ دیدگاه‌ها باعث صدور آرای متفاوت و متهافت شده است. ازاین‌رو ضروری است مبانی فقهی و حقوقی مسئله بررسی گردد. پرسش اصلی فراروی پژوهش این است که «مبانی فقهی حقوقی تحقق بزه سرقت در خصوص سگ‌های زینتی چیست؟». نتایجْ حاکی از آن است که با توجه به این‌که تقسیم‌بندی دیگر یعنی تقسیم کلب به هراش و غیر هراش عموماً مغفول مانده است و سگ‌های زینتی مصداق کلب غیر هراش(اهلی) هستند و خریدوفروش آن‌ها جایز شمرده است، و نیز در روایات برای کشتن این سگ‌ها دیه تعیین شده است، به دلالت التزامی بر مالیت آن‌ها دلالت می‌کند. همچنین بنابر حق اختصاص در خصوص اعیان نجس، می‌توان بزه سرقت در خصوص این سگ‌ها را قابل تصور و تحقق دانست و مسئولیت مدنی و کیفری را متوجه بزهکاران دانست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Assessment of the Feasibility of the theft of ornamental dogs in Imami jurisprudence and Iranian criminal law

نویسندگان [English]

  • Hosein Andalib
  • Seyed Amir Sekhavatian
Department of Islamic Studies, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
چکیده [English]

The goal of the present study is to examine and analyze the feasibility of commitment of the offense of theft in ornamental dogs in Islamic jurisprudence, law and judicial precedence. The paper has been conducted using bibliometric studies and descriptive-analytical method which refers to rationales and jurisprudential- legal resources, Articles of codes and court decisions. One of the issues that has been raised in many court cases is the theft of ornamental dogs. Some judges have ruled out the crime of theft in relation to these types of dogs, citing their "lack of religious property". However, some other judges, citing the application of Article 267 of the Islamic Penal Code, consider the subject of theft to be "absolute property," both customarily and religiously, and since according to the custom, these types of dogs have monetary value, they consider the crime of theft committed. The parallaxes have caused different decisions as it seems necessary to examine the jurisprudential and legal basics of the issue. The main question facing the research is: "What are the jurisprudential and legal foundations of the crime of theft in the case of ornamental dogs?" Given that these ornamental dogs are examples of non-domesticated dogs and their buying and selling is permissible, and also that in the hadiths, a blood money is prescribed for killing these dogs, indicating an obligation on their property, as well as the right of appropriation regarding impure objects, the crime of theft can be considered conceivable regarding these dogs, and civil and criminal liability is considered to be directed at the perpetrators.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Theft
  • right of appropriation
  • non-harash dog
  • ornamental dog
  • criminal liability
ابن‌منظور، محمدبن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر - دار صادر.
 اصفهانی، محمدحسین. (1419ق). حاشیة المکاسب. بی‌جا: بی‌نا.
 افراسیابی، محمداسماعیل؛ مصطفی‌زاده، فهیم. (1393ش). بررسی رویکرد ابزارگرا به حقوق کیفری ایران در پرتو قانون اساسی. دیدگاه‌های حقوقی قضایی، ش. 68، ص. 19-46.
 آقایی‌نیا، حسین؛ رستمی، هادی. (1404ش). جرایم علیه اموال و مالکیت. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
 انصاری، مرتضی. (1415ق). کتاب المکاسب. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
 ایروانى، علی. (1406ق).حاشیة المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
 بجنوردى، سیدحسن. (1419ق). القواعد الفقهیة. قم: نشر الهادی.
 بحرانى، یوسف بن احمد. (1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
 بستانى، فؤاد افرام. (1375ش). فرهنگ ابجدى. قم: انتشارات اسلامی.
 جبلی سینکی، محمد؛ امام، سیدمحمدرضا. (1388ش). تأملی بر مالیت کلاب در فقه امامیه. فقه و مبانی حقوق اسلامی، ش. 1، ص. 69-87.
 جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1378ش). ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانۀ گنج دانش.
 جمعی از نویسندگان. (1386ش). اتلاف، قسمت اول. مجلۀ فقه اهل بیت(ع)، (همراه با دائرة‌المعارف فقه اسلامی). ش. 50، ص. 192-223.
 جمعی از نویسندگان. (1386ش). اتلاف، قسمت دوم. مجلۀ فقه اهل بیت(ع)، (همراه با دائرة‌المعارف فقه اسلامی). ش. 51، ص. 184-212.
 حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
 حسینى روحانى، سید صادق. (بی‌تا). فقه الصادق علیه السلام، بی‌جا: بی‌نا.
 حکیم، سید محسن. (بی‌تا). نهج الفقاهة. قم: انتشارات 22 بهمن.
 حلبى، ابن‌زهره. (1417ق). غنیة النزوع. قم: مؤسسۀ امام صادق علیه‌السلام.
 حلی، ابن‌فهد. (1407ق). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
 خدابخشی، عبدالله. (1392ش). تمایز بنیادین حقوق مدنی و حقوق کیفری. تهران: شهر دانش.
 خدابخشی، عبدالله. (1395ش). حقوق دعاوی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
 رجایی، فاطمه؛ محقق داماد، سید مصطفی. (1395ش). بررسی فقهی حقوقی مالیت اعضای بدن انسان. مجله فقه پزشکی، ش. 26 و 27، ص. 137-173.
 روحانی، محمدصادق. (1429ق). منهاج الفقاهة. قم: انوار الهدی.
 سبزوارى، محمدباقر. (1423ق). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
 شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (1413ق). مسالک الأفهام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
 شوشترى، محمدتقى. (1406ق). النجعة فی شرح اللمعة. تهران: کتابفروشى صدوق.
 صدوق، ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1373ش). المقنع. قم: مؤسسة الإمام الهادی علیه السلام.
 صدوق، ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1390ق). من لا یحضره الفقیه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
 طباطبایى، سید تقى. (1413ق). عمدة المطالب فی التعلیق على المکاسب، قم: کتابفروشى محلاتی.
 طوسى، محمد بن حسن. (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى. بیروت: دار الکتب الإسلامیة.
 طوسى، محمد بن حسن. (1407ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
 طوسی، محمد بن حسن. (1387ق). المبسوط فی فقه الامامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
 طوسی، محمد بن حسن. (1407ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
 عراقی، ضیاء‌الدین. (1421ق). حاشیة المکاسب، (تقریر ابوالفضل نجم‌آبادی). قم: غفور.
 عندلیب، حسین. (1398ش). ارتکازات عرفی در فقه و حقوق. قم: مرکز بین‌المللی توسعۀ علم، فرهنگ و عقلانیت.
 فاضل آبی، حسن بن ابی‌طالب. (1408ق). کشف الرموز فی شرح المختصر النافع. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
 فاضل لنکرانی، محمد. (1386ش). تفصیل الشریعة. قم: مرکز فقهی ائمۀ اطهار علیهم‌السلام.
 فیاض، محمداسحاق. (1415ق). رسالۀ توضیح المسائل. قم: کنگرۀ جهانی بزرگداشت شیخ اعظم  انصاری.
 کلینى، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
 گلدوزیان، ایرج. (1393ش). محشای قانون مجازات اسلامی. تهران: مجد.
 لطیف‌زاده، مهدیه؛ افکار، حمید؛ خدابخشی شلمزاری، عبدالله. (1400ش). بررسی حقوق دارندگان سگ‌های تزئینی از نگاه فقه امامیه و حقوق ایران با تأکید بر رویۀ قضایی. فقه و اصول، 53(3)، 87-105. https://doi.org/10.22067/jfu.v53i3.84231 
 محقق اردبیلی، احمد بن محمد. (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
 محقق کرکی، علی بن حسین. (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
 مرکز تحقیقات فقهی حقوقی قوه قضائیه. گنجینۀ استفتائات قضایی، (نرم‌افزار). قم: مرکز تحقیقات فقهی حقوقی قوۀ قضائیه.
 مصطفوى، سید محمدکاظم. (1423ق). فقه المعاملات. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
 معین، محمد. (1363ش). فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر.
 مغربى، نعمان بن محمد. (1385ق). دعائم الإسلام. قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
 مفید، محمد بن نعمان. (1413ق). المقنعة. قم: کنگرۀ جهانى هزارۀ شیخ مفید.
 مکارم شیرازی، ناصر. (1426ق). أنوار الفقاهة، (کتاب التجارة). قم: مدرسۀ امام علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام.
 منتظری، حسینعلی. (1415ق). دراسات فى المکاسب المحرمة، قم: تفکر.
 موسوى، سید على. (1424ق). ینابیع الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
 موسوی خمینی، سید روح‌الله. (1421ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس‌سرّه.
 موسوی خمینی، سید روح‌الله. (1374ش). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس‌سرّه.
 موسوی خمینی، سید روح‌الله. (1415ق). المکاسب المحرمة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس‌سرّه.
 موسوی خویی، سید ابوالقاسم. (بی‌تا). مصباح الفقاهة. بی‌جا: بی‌نا.
 موسوی خویی، سید ابوالقاسم. (1422ق). مبانی تکملة المنهاج. قم: مؤسسة إحیاء الآثار الإمام الخوئی.
 میرمحمدصادقی، حسین. (1387ش). جرائم علیه اموال و مالکیت. تهران: میزان.
 میرمحمدصادقی، حسین. (1403ش). جرائم علیه اموال و مالکیت. تهران: میزان.
 نائینی، محمدحسین. (1413ق). المکاسب و البیع، (تقریر محمدتقی آملی). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
 نجفى، محمدحسن. (1367ق). جواهر الکلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
 نراقی، احمد بن محمدمهدی. (1415ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
 هاشمی شاهرودی، سید محمود و جمعی از پژوهشگران. (1426ق). فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل البیت (ع). قم: مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم‌السلام.