نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

• کامران محمودیان اصفهانی

استادیار گروه حقوق، واحد خمینی شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، خمینی شهر، ایران

چکیده

اخلاق فضیلت، برخلاف رویکردهای وظیفه‌گرا و فایده‌گرا، معیار ارزیابی اخلاقی را نه در «قاعده» یا «پیامد»، بلکه در «منش» و «فضیلت» جست‌وجو می‌کند؛ ازاین‌رو، ظرفیت آن را دارد که به عرصۀ نظریه‌پردازی در حقوق کیفری وارد شود. بااین‌حال، پیوند مفاهیمی چون فضیلت، رذیلت، حکمت عملی و شکوفایی انسانی با حقوق کیفری، به‌دلیل ماهیت عینی و رفتاری نظام حقوقی، با چالش‌های مهمی مواجه است. پرسش اساسی آن است که آیا می‌توان بدون فروغلتیدن در کمال‌گرایی افراطی یا نقض آزادی‌های فردی، نظریه‌ای فضیلت‌محور برای جرم‌انگاری، مسئولیت کیفری و مجازات ارائه کرد؟ این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکردی انتقادی، ضمن بررسی مبانی اخلاق فضیلت، امکان پیوند آن با حوزه‌های مختلف فلسفۀ حقوق کیفری را تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که جرم‌انگاری در نظریۀ فضیلت‌گرا، نه بر ویژگی‌های درونی اشخاص، بلکه بر رفتارهایی مبتنی است که تجلی بیرونی رذیلت و تهدیدکنندۀ خیر عمومی‌اند؛ ازاین‌رو، قلمرو مداخلۀ کیفری عمدتاً به رذایل اجتماعی محدود می‌شود. همچنین، در نظریۀ مسئولیت کیفری فضیلت‌گرا، مفاهیمی چون «منش»، «انتخاب» و «حکمت عملی» نقش بنیادینی در ارزیابی رفتار مجرمانه ایفا می‌کنند. افزون بر این، اخلاق فضیلت می‌تواند میان حق‌های فردی و کمال‌گرایی نوعی توازن برقرار سازد؛ بدین معنا که دولت، به‌جای تحمیل قهری فضیلت، باید زمینه‌های خودهدایتی و رشد اخلاقی شهروندان را فراهم آورد. در نهایت، مجازات در این نظریه صرفاً ابزار سزادهی یا ارعاب نیست، بلکه واجد کارکردی اصلاحی و بازپرورانه است. بر این اساس، حقوق کیفری فضیلت‌گرا، علی‌رغم چالش‌های نظری، ظرفیت آن را دارد که چارچوبی نوین برای بازاندیشی در مبانی، اهداف و کارکردهای حقوق کیفری فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها

• فضایل شخصی
• مسئولیت‌ کیفری
• مجازات
• فلسفۀ حقوق
• اخلاق فضیلت

موضوعات

• حقوق جزا

عنوان مقاله [English]

Revitalizing Virtue-Oriented Criminal Law Philosophy

نویسنده [English]

• kamran mahmoudiyan

Assistant Professor, Department of Law Kho.C., Islamic Azad University, Khomeinishahr, Iran.

چکیده [English]

The revival of virtue-based criminal jurisprudence, as an influential current in contemporary legal theory, draws inspiration from Aristotelian ethics and emphasizes human flourishing and the cultivation of moral virtues as the fundamental aims of law. This approach seeks to offer a teleological interpretation of criminal law—one that goes beyond mere maintenance of order or the enforcement of justice, extending its scope toward the moral development of both individuals and society. In this regard, the present article employs a descriptive-analytical methodology to explore the capacities and challenges of this intellectual paradigm. The central question is whether this theory can function as a comprehensive and integrated framework for legal systematization—particularly in the realms of criminalization, criminal liability, and punishment—or whether a more effective approach is a hybrid model that integrates it with other legal theories and practical considerations. Nevertheless, this approach faces several challenges, including delineating the legitimate boundaries of criminalization based on moral vices and achieving a delicate balance between promoting collective virtues and safeguarding liberal principles such as individual autonomy and the rule of law. Research findings indicate that the primary strength of virtue-based legal theory lies not in wholly replacing existing systems, i

کلیدواژه‌ها [English]

• virtue jurisprudence
• neo-Aristotelianism
• Aristotle
• law
• flourishing
• vice