نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• مهدی طاهری ¹
• محمد علی حاجی ده آبادی ²
• اسماعیل آقابابایی بنی ³

¹ دانشجوی دکتری، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، مجتمع آموزش عالی علوم انسانی اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

² 1. دانشیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه قم و مدیر حقوق مجتمع اموزش عالی علوم انسانی اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

³ 2. دانشیار، عضو هیئت علمی گروه مسائل فقهی و حقوقی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم. ایران

چکیده

مسئولیت کیفری دولت، به‌عنوان شخصیت حقوقی مستقل، موضوع جدید و چالش‌برانگیز در حقوق کیفری و فقه اسلامی است که تاکنون در نظام‌های حقوقی داخلی و بین‌المللی به‌طور کامل پذیرفته نشده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی، مبانی و چالش­های انتساب جرم به دولت را از منظر فقه اسلامی بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در چارچوب فقه اسلامی، اصول و قواعدی همچون عدالت، تساوی اشخاص در برابر قانون، قاعده «لا یبطل حق امرئ مسلم» و رعایت مصلحت عمومی، ظرفیت و پشتوانه لازم را برای پذیرش مسئولیت کیفری دولت به‌عنوان یک شخص حقوقی مستقل فراهم می‌سازند. این مبانی فقهی، افزون بر حمایت از حقوق و آزادی‌های شهروندان، بر ضرورت پاسخگویی نهادهای دولتی در قبال رفتارهای زیان‌بار و مجرمانه تأکید دارند و می‌توانند زمینه توجیه فقهی انتساب جرم به شخصیت اعتباری دولت را فراهم نمایند. اما چالش‌های چون اختلاف‌نظر درباره ماهیت شخصیت حقوقی دولت، امکان تحقق اراده و سوءنیت کیفری برای شخص اعتباری، نحوه انتساب فعل مجرمانه به دولت مستقل از کارگزاران آن و فقدان نهادهای ناظر بر اعمال دولت را نیز نباید نادیده گرفت.

کلیدواژه‌ها

• بنای عقلا
• دولت
• عدالت کیفری
• شخص حقوقی
• فقه اسلامی
• مسئولیت کیفری

موضوعات

• حقوق جزا

عنوان مقاله [English]

“An Analysis of the Jurisprudential Foundations of State Criminal Liability: Capacities and Challenges”

نویسندگان [English]

• mahdi Taheri ¹
• mohammadali hajidehabadi ²
• esmael aghababei bani ³

¹ Ph.D. Student, Department of Criminal Law and Criminology, Islamic Higher Education Complex, Al-Mustafa Al-Alamiya University, Qom, Iran.

² 1. Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology,University of Qom; Director of Law, Islamic Humanities Higher Education Complex, Al-Mustafa International University, Qom, Iran

³ 2. Associate Professor, Faculty Member of the Department of Fiqh and Legal Issues, Research Institute for Islamic Sciences and Culture, Qom, Iran

چکیده [English]

The criminal liability of the state, as an independent legal entity, is a novel and challenging issue in criminal law and Islamic jurisprudence that has not yet been fully recognized in domestic and international legal systems. Using a descriptive-analytical method, this study examines the foundations and challenges of attributing criminal responsibility to the state from the perspective of Islamic jurisprudence. The findings indicate that, within the framework of Islamic law, principles and doctrines such as justice, equality before the law, the rule of “lā yubṭalu ḥaqqu imri’in muslim”, and the preservation of public interest provide sufficient theoretical grounds for recognizing the criminal liability of the state as an independent legal person. These jurisprudential foundations, in addition to protecting citizens’ rights and freedoms, emphasize the necessity of holding governmental institutions accountable for harmful and criminal conduct, and may provide a legitimate basis for attributing criminal acts to the legal personality of the state. Nevertheless, significant challenges remain, including disagreements regarding the nature of the state’s legal personality, the possibility of attributing will and criminal intent to a legal entity, and the manner in which criminal acts may be imputed to the state independently of its officials and agents.

کلیدواژه‌ها [English]

• The Rational Consensus
• State
• Criminal Justice
• Legal Person
• Islamic Jurisprudence
• Criminal Liability