نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

• حسین محمد کوره پز

دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسیِ دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

کیفرگرایی، یکی از سازه‌های معناییِ پرتکراری است که در دو دهۀ اخیر و تحت‌تأثیر سیاست‌های نوینِ کنترل جرم در جرم‌شناسی معاصر مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگرچه پیش از این مفاهیمی همچون «سیاست کیفری سخت‌گیرانه»، «جنگ با جرم»، «سیاست مُدارای صفر»، «الگوی کنترل جرم»، «ابزارگرایی کیفری» و «خشونت قانونی» می‌توانست به لحاظ معنایی با کیفرگرایی مشابهت داشته باشد؛ اما ساختِ سازۀ کیفرگرایی افزون بر آنکه به لحاظ گسترۀ معنایی می‌تواند تمامیِ مفاهیم پیش‌گفته را پوشش دهد، از آن رو که بیش از هر مفهوم دیگری بر جهت‌گیریِ منفیِ نظام سیاسی در امر کنترل جرم دلالت می‌کند، با استقبال بیشتری از سوی جرم‌شناسانِ انتقادی مواجه شده است. با این حال، از یک سو دانشوران علوم جنایی تمایلی چندان به تعریفِ آن ندارند و از سوی دیگر، سطحی از تقلیل‌گرایی در تعاریف صورت گرفته آشکارا مشاهده‌شدنی است. هنگامی فهمِ سرشت کیفرگرایی و سویه‌های مفهومی آن ضروری جلوه می‌کند که پذیرفته شود: اصلی‌ترین شاخصِ توسعۀ نظام عدالت کیفری دولت‌ها، نفیِ جباریّتِ قانونی- قضایی و میلِ به مُداراگرایی است. همچنین، از آنجا که سیاست‌های کنترل جرم در عصر حاضر با کاربستِ سیاست‌های کیفرگرایانه، یک مسیرِ واپس‌گرایانه را تجربه می‌کند، ضرورتِ درک واقعیّتِ کیفرگرایی را دوچندان می‌سازد. نوشتار حاضر می‌کوشد تا به این پرسشِ کانونی پاسخ دهد که: چرا چنین سازۀ پرتکراری، چنان تعریف‌ناپذیر جلوه می‌کند؟ و چگونه می‌توان آن را بازسازی کرد؟ یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که در وهلۀ پیشینی، به جهتِ سرشتِ انتزاعی، نسبی، چندوجهی و بینارشته‌ای سازۀ کیفرگرایی، ساختِ کارپایۀ تعریف‌پذیر از آن دشوار است؛ اما در وهلۀ پسینی، با مفهوم‌سازی، زمینه‌مندسازی و شاخص‌سازی از آن به صورت موردی، می‌توان عیارِ دولت‌ها را در دوری یا نزدیکی از این سیاست‌ها ارزیابی کرد و توضیح داد که چرا چنین دولتی با چنان مشخصّه‌هایی را می‌توان «کیفرگرا» نامید.

کلیدواژه‌ها

• کیفرگرایی
• مُداراگرایی
• دولت کنترل جرم
• جرم‌شناسی انتقادی
• سازه
• مفهوم‌سازی
• شاخص‌سازی

موضوعات

• حقوق جزا

عنوان مقاله [English]

An anatomization of conceptual dimensions of an ambiguous construct: Toward deciphering the riddle of punitiveness in Contemporary Criminology

نویسنده [English]

• Hossein Mohammad Kourehpaz

Department of Criminal Policy and Criminal Justice, Judiciary Research Institute, Iran

چکیده [English]

Punitiveness constitutes one of the most recurrent semantic constructs employed in contemporary criminology over the past two decades, particularly under the influence of emergent paradigms in crime control policy. Although earlier notions such as “penal severity,” “war on crime,” “zero-tolerance policy,” the “crime control model,” “penal instrumentalism,” and “legal violence” may appear conceptually proximate to punitiveness, the construct of punitiveness not only encompasses these notions within its broader semantic ambit, but—inasmuch as it more explicitly signifies the negative orientation of the political system toward crime control—has gained greater traction among critical criminologists. Notwithstanding its frequent usage, scholars in criminal sciences have demonstrated limited inclination to articulate a precise definition of the concept; moreover, existing definitional attempts often reveal a discernible degree of reductionism. The necessity of apprehending the nature and conceptual dimensions of punitiveness becomes particularly salient once it is acknowledged that the principal indicator of the development of state criminal justice systems lies in the repudiation of legal-judicial coerciveness and the concomitant movement toward moderation. Furthermore, given that contemporary crime control policies—through the deployment of punitive strategies—are increasingly traversing a regressive trajectory, the imperative of attaining an accurate conceptual understanding of punitiveness is significantly intensified.

کلیدواژه‌ها [English]

• Punitiveness
• Penal Moderation
• Crime Control Governance
• Critical Criminology
• Construct
• Conceptualization
• Indicatorization