صلاحیت کیفری دادگاه صلح و چالش های آن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

2 دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

چکیده

در فرایند رسیدگی به جرائم، صلاحیت از مهم‌ترین موضوعات در دادرسی کیفری است، به‌گونه‌ای که مجوز رسیدگی فرع بر احراز آن است و عدم توجه به مقررات صلاحیت موجب نقض آرا در مراجع بالاتر است. دادگاه صلح که متعاقب تصویب قانون شوراهای حل اختلاف در تاریخ 22/06/1402 تشکیل شد، تغییراتی در صلاحیت مرجع رسیدگی به برخی جرائم شامل جرائم درجۀ هفت و هشت، حوادث رانندگی و کار ایجاد نمود. رسیدگی به این جرائم که سابق بر آن در صلاحیت محاکم کیفری دو قرار داشت، به دادگاه صلح واگذار گردید، اما این تغییر در صلاحیت، موجب حدوث اختلاف در صلاحیت بین مراجع کیفری در رسیدگی به جرائم متعدد و تعدد اسباب ضمان شده است. همچنین چالش‌هایی را در مورد مرجع تجویز تعقیب مجدد، اجرای احکام کیفری دادگاه صلح، اختلاف غیرمستقیم در صلاحیت و قلمرو زمانی اعمال صلاحیت ایجاد نموده است. این پژوهش با تحلیل قانون و رویۀ قضایی نشان می‌دهد که این چالش‌ها از طریق شناسایی حکم صریح قانون در جرائم متعدد، شناسایی مرتکب اصلی در تعدد موجبات ضمان، تفسیر مضیق و محدود صلاحیت دادگاه صلح و شناسایی وظایف دادگاه صلح در تصدی تمام مراحل دادرسی کیفری قابل رفع است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Criminal Jurisdiction of the Peace Court and Its Challenges

نویسندگان [English]

  • Yassin Hassani Moazam 1
  • Sajjad Abbassi 2
1 Master's degree in Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University- Ahwaz Branch. Ahwaz. Iran.
2 PhD in Criminal Law and Criminology, University of urmia, Urmia, Iran.
چکیده [English]

Jurisdiction is a foundational principle in criminal procedure, as the authority to adjudicate a case is contingent upon its prior establishment. Non-compliance with jurisdictional rules may result in the annulment of judgments by superior judicial bodies. The Peace Court, established following the enactment of the Dispute Resolution Councils Law on 22/06/1402, has altered the jurisdictional authority for certain offenses, including seventh- and eighth-degree crimes, traffic accidents, and workplace accidents. The adjudication of these offenses, previously under the purview of the Second Criminal Courts, has been transferred to the Peace Court. This transfer, however, has generated jurisdictional conflicts among criminal authorities in cases involving multiple offenses or multiple grounds for liability. It has also created ambiguities regarding: the authority to authorize renewed prosecution, the enforcement of the Peace Court’s criminal judgments, and indirect jurisdictional conflicts along with the temporal scope of jurisdictional application. Through an analysis of existing legislation and judicial practice, this study demonstrates that these ambiguities can be resolved by: identifying explicit statutory provisions for various crimes, determining the principal offender in cases with multiple causative factors, adopting a restrictive interpretation of the Peace Court’s jurisdiction, and clarifying the Court’s responsibilities throughout all stages of criminal proceedings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jurisdiction
  • Crime
  • Justice of the Peace
  • Prosecutor's Office
  • Criminal Court
آخوندی، محمود. (1388ش). آیین دادرسی کیفری، (ج. 2، چ. 11). تهران: سمت.
 آشوری، محمد. (1403ش). آیین دادرسی کیفری، (ج. 2، چ. 15). تهران: سمت.
 احمدپور، ابراهیم؛ پورقربانی، محمدرضا. (1398ش). بررسی مبانی و ماهیت حقوقی نهادهای حل اختلاف در حقوق داخلی. قضاوت، 19(98)، 125-150. https://www.ghazavat.org/article_230540.html 
 افکار، حمید. (1401ش). واکاوی حق اختلاف صلاحیت دادسرا در برابر دادگاه از منظر آغاز تحقیقات مقدماتی؛ پایانی بر اختلاف در رویۀ قضایی. تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 5(17)، 1-200. https://doi.org/10.22034/law.2023.1986220.1215 
 بیگدلو، رضا. (1399ش). خانه‌های انصاف؛ نوسازی قضایی یا بازگشت به سنت‌های دادرسی. تاریخ ایران، 13(1)، 29-50. https://doi.org/10.52547/irhj.13.1.29 
 پورکریمی، مسلم؛ خادمی، ایمان. (1404ش). تأملی بر دادگاه صلح، (چ. 1). تهران: جنگل.
 تسوجی زاد، یداله؛ اصفهانیان، داود؛ قره‌داغی، معصومه. (1400ش). نظام قضایی ایران در عصر قاجار و تحول آن در پرتو انقلاب مشروطه. سیاست جهانی، 10(4)، 239-257. https://doi.org/10.22124/wp.2022.22665.3053 
 تقی‌زاده، علی؛ رشیدی، امیرپویا. (1398ش). صلاحیت ذاتی دادگاه خانواده. پژوهش حقوق خصوصی، 7(26)، 113-134. https://doi.org/10.22054/jplr.2019.12461.1314 
 توکلی، محمدمهدی. (1403ش). پیشینه و چالش‌های محاکم صلح در آخرین تحولات قانون‌گذاری. تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی،  1(2)، 47-78. https://doi.org/10.22034/jpl.2024.2039488.1108 
 جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1377ش). دانشنامۀ حقوقی، (ج. 4، چ. 6). تهران: امیرکبیر.
 جوانمرد، بهروز. (1394ش). بایسته‌های آیین دادرسی کیفری، (چ. 1). تهران: جاودانه.
 حاجی‌ده‌آبادی، احمد. (1395ش). بایسته‌های تقنین: با نگاهی انتقادی به قانون مجازات اسلامی، (چ. 3). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
 حسن‌زاده، مهدی؛ فتحی، بدیع. (1399ش). توسعۀ صلاحیت نسبی ناشی از ارتباط دعاوی در ایران و فرانسه با نگاهی به رویۀ قضایی. مجلۀ حقوقی دادگستری، 84(109)، 79-99. https://doi.org/10.22106/jlj.2020.105438.2654 
 حسنی معظم، یاسین. (1397ش). آیین دادرسی کیفری، دعوی عمومی، (چ. 1). تهران: خرسندی.
 خالقی، علی. (1403ش). آیین دادرسی کیفری، (ج. 2، چ. 50). تهران: شهر دانش.
 خدابخشی، عبدالله. (1395ش). جبران خسارت کارگران در نظام مسئولیت مدنی، (چ. 4). تهران: شرکت سهامی انتشار.
 رحمدل، منصور. (1385ش). جنبۀ عمومی قتل عمد. مجلۀ حقوقی دادگستری، 70(54)، 79-98. https://www.jlj.ir/issue_1902_7268.html 
 رحیمی، احمد؛ فتحی، محمدجواد؛ و نظامی بلوچی، امیرحسین. (1403ش). نقدی بر ضرورت و سودمندی تأسیس دادگاه صلح. دین و قانون، 12(46)، 41-64. https://doi.org/10.225/qjrl.2024.318.1007 
 رحیمی، حبیب‌اله؛ محمودزاده، خسرو. (1404ش). مطالعۀ تطبیقی شرط «حین انجام کار کارگر» در مسؤولیت مدنی کارفرما». مجلۀ حقوقی دادگستری، 89(129)، 1-31. https://doi.org/10.22106/jlj.2025.2032278.5956 
 رستمی، هادی. (1400ش). گذشت‌پذیری جرائم در پرتو مبانی حقوق کیفری. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 51(2)، 323-343. https://doi.org/10.22059/jqclcs.2022.328210.1706 
 رستمی، هادی. (1404ش). دادرسی کیفری منصفانه در پرتو نقش‌آفرینی مقام تعقیب (با نگاهی به اسناد بین‌المللی و حقوق غربی). پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 12(1)، 109-134، https://doi.org/10.22091/csiw.2024.11029.2567 
 رستمی، هادی. (1402ش). آیین دادرسی کیفری، (چ. 3). تهران: میزان.
 زراعت، عباس. (1394ش). آیین دادرسی کیفری، (ج. 3، چ. 1). تهران: میزان.
 زراعت، عباس؛ قماشی، سعید؛ و شیرزادی‌فر، فرشاد. (1401ش). چگونگی بازتعقیب متهم پس از صدور قرار منع تعقیب از سوی دادگاه. پژوهش حقوق کیفری، 11(40)، 221-245. https://doi.org/10.22054/jclr.2023.63378.2384 
 سبزواری‌نژاد، حجت؛ موحد، یداله. (1403ش). شرح کاربردی رسیدگی در دادگاه صلح و اقدامات سازشی شورای حل اختلاف، (چ. 2). تهران: انتشارات قوۀ قضائیه.
 سپهری، روح‌اله. (1394ش). عدول از صلاحیت محلی در آیین دادرسی کیفری ایران و فرانسه. آموزه‌های حقوق کیفری، شمارۀ10، ص. 195-220. https://cld.razavi.ac.ir/issue_126_127.html 
 شمس، عبدالله. (1387ش). آیین دادرسی مدنی، (ج. 1، چ. 20). تهران: دراک.
 شیخ‌الاسلامی، عباس؛ حاتمی‌نیا، حامد. (1404ش). امکان‌سنجی شراکت عمدی و غیرعمدی مرتکبین در یک جنایت؛ نقد آرای دادگاه کیفری یک استان خراسان رضوی و رأی شعبۀ دیوان عالی کشور. نقد و تحلیل آرای قضایی، 4(7)، 208-252. https://doi.org/10.22034/analysis.2025.2052916.1103 
 صادقی، هادی. (1403ش). شرح قانون شورای حل اختلاف و دادگاه صلح، (چ. 1). تهران: کتاب طه.
 صبری، نورمحمد؛ شادمان‌فر، محمدرضا؛ و یوسف‌زاده، علی. (1401ش). جرایم کارفرمایی در قانون کار ایران. دیدگاه‌های حقوق قضائی، 27(100)، 187-208. https://doi.org/10.22034/jlvi.2023.703748 
طهماسبی، جواد. (1403ش). آیین دادرسی کیفری، (ج. 3، چ. 4). تهران: میزان.
 طهماسبی، جواد. (1404ش). یادداشت بررسی صلاحیت‌های دادگاه‌های صلح. دسترس‌پذیر در: https://www.mizanonline.ir/fa/news/4805987  آخرین بازدید: 14/07/1404
 عابدی، احمدرضا. (1399ش). آیین دادرسی کیفری، (چ. 2). تهران: انتشارات قوۀ قضائیه.
 عراقی، سید عزت‌الله. (1385ش). حقوق کار، (چ. 6). تهران: سمت.
 عزیزیانی، مجید. (1403ش). دادگاه صلح در کالبد مرجع بدوی اختصاصی. دانش حقوق مدنی، 13(26)، 163-180. https://doi.org/10.30473/clk.2024.72681.3300 
 عینی، محسن. (1381ش). قلمرو حکومت قانون کیفری شکلی در زمان. الهیات و حقوق، شمارۀ 6، ص. 79-104، http://noo.rs/Uz1TT 
 فتحی، محمدجواد؛ عباس‌زاده، محمد. (1402ش). قواعد صلاحیت نسبی دادگاه‌های کیفری در حقوق ایران و انگلستان. مطالعات حقوق تطبیقی، 14(1)، 389-410. https://doi.org/10.22059/jcl.2022.334117.634282 
 فرهمند، مجتبی؛ گرامی، حسین. (1402ش). فرایند رسیدگی به دعاوی در دادگاه‌های صلح در پرتو ظرفیت‌های حقوق موضوعه. آراء، 6(15)، 7-49. https://ara.adlesfahan.ir/issue_49506_50527.html 
 قائدی، سعید. (1403ش). مبانی و اصول حاکم بر بازتعقیب متهم. مجلۀ حقوقی دادگستری، 88(127)، 137-174.  https://doi.org/10.22106/jlj.2024.2016365.5548 
 کاتوزیان، ناصر. (1386ش). حقوق مدنی، الزام‌های خارج از قرارداد، (چ. 8). تهران: دانشگاه تهران.
 کافی، مصطفی. (1404ش). صلاحیت نسبی دادگاه صلح و آثار آن در رسیدگی به دعاوی در مراجع قضایی. قضاوت، 25(122)، 177-197. https://doi.org/10.22034/judg.2025.2054889.1388 
 کاویار، حسین؛ امینی، مهدی. (1403ش). صلاحیت دادگاه صلح در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402. دیدگاه‌های حقوق قضایی، 29(106)، 105-134. https://doi.org/10.22034/jlvi.2024.2020730.1125 
 گلدوست جویباری، رجب؛ اشرافی، محمود؛ و ناظریان، حسین.  (1391ش). صلاحیت تخصصی یا اختصاصی محاکم کیفری در حقوق ایران. تحقیقات حقوقی، 15(58)، 115-149. https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/issue_6977_6993.html   
 گلدوست جویباری، رجب. (1388ش). کلیات آیین دادرسی کیفری، (چ. 3). تهران: جنگل.
 متین‌دفتری، احمد. (1391ش). آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، (ج. 1، چ. 4). تهران: مجد.
 مدنی، جلال‌الدین. (1380ش). آیین دادرسی کیفری، (چ. 2). تهران: پایدار.
 منصورآبادی، عباس؛ فروغی، فضل‌الله. (1396ش). آیین دادرسی کیفری 1، (چ. 2). تهران: میزان.
 موحدیان، غلامرضا. (1389ش). حقوق کار، (چ. 4). تهران: فکرسازان.
 ناجی زواره، مرتضی. (1394ش). آشنایی با آیین دادرسی کیفری، (ج. 2، چ. 1). تهران: خرسندی. 
 هرمزی، خیراله. (1392ش). توسعۀ صلاحیت یا صلاحیت تبعی. پژوهش حقوق خصوصی، 2(5)، 161-193. https://jplr.atu.ac.ir/issue_63_157.html. 
 یوسفی، ایمان. (1394ش). آیین دادرسی کیفری، (ج. 2، چ. 1). تهران: میزان.